O'QUVChILAR QANDAY OVQATLANIShYaPTI?

108

Bugun kelajak egalarini har
tomonlama komil insonlar qilib tarbiyalash haqida ko'p gapirilmoqda. Ammo amalda
buning uchun barcha tegishli choralar ko'rilyaptimi? Aytaylik, maktab o'quvchilarining
sifatli ovqatlanishlari ta`minlanyaptimi? Qo'shko'pir tuman hokimligining «Hayot
ko'zgusi» gazetasida chop etilgan «Maktab oshxonalarini
ko'rganimizda…» maqolasida ana shu savollarga javob izlanadi.

Maqolani to'liq quyida o'qing.

MAKTAB OShXONALARINI KO'RGANIMIZDA…

O'qing…Namuna oling!

 «Nonni uvol qilma, nonni ushog'i ham non», «To'g'ri
ovqatlanish qoidalariga rioya qiling», «Ozodalik sog'lik garovi», «Yoqimli ishtaha»…
tumanimizdagi 2-son maktab oshxonasiga  kirib borar ekanmiz, devordagi shunday so'zlar
e`tiborimizni tortdi. Tasvirlar orqali ifodalangan so'zlarni o'qigan o'quvchi
albatta, shularga amal qilishi tabiiy. Sababi, nafaqat maktab sinflardagi
bannerlar balki, maktab oshxonasidagi bannerlar ham o'quvchini gigienik jihatdan
tarbiyalab, uning ovqatlanish madaniyatini oshirishga xizmat qiladi. Tadbirkor
Boymurod Eshchonov tashabbusligida oshxona 14 ta stol va yetarlicha stullar, issiq
suv uzatuvchi areston moslamasi bilan ta`minlangan. Oshxonaning maktab ma`muriyati
tomonidan ta`mirlanib, issiq sharoitlarga ega qilib qo'yilganligi quvonarli
albatta. Ayniqsa, oshxonada barcha o'quv qurollar, ichish uchun qaynatilgan suv,
tushlik uchun esa arzon va sifatli pishiriqlar,  bulochkalarning gigiena qoidalariga
to'la rioya qilingan holatda sotilayotgani sog'lom turmush tarziga rioya qilinayotganidan
dalolatdir. Yana bir e`tiborli jihati shuki, o'quvchilarning ko'cha-ko'yda sotib
oladigan yarim tayyor va boshqa ovqatlarning organizm uchun zararli tomonlari ham
borligi, ayniqsa, gamburger, chizburger, xot-dog, sosiska va kolbasa, suxarik,
saqich kabi sotilishi ta`qiqlangan mahsulotlar bannerlarda ko'rsatib qo'yilgan.

– Har kuni uchinchi soatdan keyin 15 daqiqalik tanaffus
bo'ladi, –deydi o'quvchi Malika Nazarieva. – Maktab oshxonasiga kirib ovqatlanib chiqishga ulguramiz. Oshxonaning
tozaligi, narx-navolarning ham arzonligi bizga ma`qul keladi.

Xullas, bu yerdagi sharoitlarni
ko'rib, barcha maktab oshxonalari ham shunday bo'lsa kerak, degan fikrga keldik.
Ammo…

Oshxonami yoki yoyma bozor…

O'quvchilar uchun qanday yegulik mahsulotlari
savdosi yo'lga qo'yilganligi bilan qiziqib, 4-son maktab oshxonasiga kirib bordik.
Qarabsizki, savdo rastasida o'quv qurollar, unga aralash sotilayotgan saqich,    o'quvchilar
iste`moli uchun zararli bo'lgan  mahsulot (suxarik,  hatto yuzga surtiladigan krem va atirlarning
borligi xafsalamizni pir qildi. O'quvchilarning tushligi uchun esa birorta ovqat yoki
qaynagan suv, choy ko'zga ko'rinmadi. Faqatgina bir kilogramm chiqadigan  qo'lbola pirog  sotuvda ekan xolos. Suxarik yozuvli paketchalarni ushlab turgan o'quvchilarni suhbatga
tortganimizda, ular narxi 500-1000 so'm atrofida sotiladigan arzon va sifatli so'msa, boshqa
qaynoq yeguliklarni hohlashlarini aytishdi. Yana bir o'quvchi esa oldinlari 2000 so'mga so'msa va boshqa ovqatlarni sotuvga qo'yishganini, narxi esa qimmatroq
bo'lgani uchun sotib olishga imkoni yo'qligi haqida gapirdi. Sababi uning oilasida
2 nafar farzand shu maktabga kelar ekan. Xo'sh, maktabdagi tushlik muammosini kim hal
qiladi? O'quvchilar tushligi va o'quv qurollarini o'z zimmasiga olgan tadbirkor
maktab ma`muriyatining talablarini qay darajada bajaryapti? Ertalab va peshinda o'quvchilarga
dars beradigan o'qituvchilar qaerda ovqatlanadi? Xullas bu savollarga jo'yali javob
topolmadik. Tadbirkor Oysara Qurbonboevani suhbatga chorlaganimizda esa
oldinlari turli taomlar pishirganini va taomlar na maktab o'quvchilari na o'qituvchilari
tomonidan biron marta ham sotib olinmaganligini kuyinib gapirdi. Shu o'rinda bitta
savol tug'iladi? Narx arzon, sifatli ovqatni qaysi o'quvchi yoki o'qituvchi  sotib olmas ekan? O'quvchilarning fikri oshxona xodimining fikrini qay tarzda oqlayapti?  Mutlaqo gigiena
talablariga javob bermaydigan oshxona devorlarida to'g'ri ovqatlanish bilan bog'liq
birorta bannerni uchratmadik. Sotuv rastasi atrofi kiyim-kechak, keraksiz
narsalarga to'la. Oshxonada maxsus stollar emas,  balki 5 ta parta  o'rin olgan xolos.

         O'quvchilar xavfsizligiga kim javob beradi?!

– Oshxonamizdan tengdoshlarim bilan 500 so'mga bulochka, 1000
so'mga go'shtli pirashkalar sotib olamiz, – deydi 25-maktab
o'quvchisi Charos Sultonova. – Orada rolton sho'rvasi bilan
birgalikda choy ham tayyorlab berishadi. Ularning hamyonbopligi, sifati bizni qoniqtiradi.

         Maktab
oshxonasiga kirib o'quvchilar tushligi uchun shu yeguliklarning tayyorlanayotganiga ham
biroz xursand bo'ldik. Och qoringa kimga ham gap yoqardi? Bolaning yaxshi o'qib-o'rganishi, darsliklarni vaqtida o'zlashtirishi uchun
tushlikning o'rni katta. Oshxona sharoiti bilan tanishganimizda u yerda ovqat tayyorlash
uchun birorta qulay sharoitning guvohi bo'lmadik. Eski zamondan qolgan,
ishlamaydigan gaz plitalar va boshqa matohlar oshxonadan o'rin olgan xolos. To'g'ri
ovqatlanish qoidalari aks etgan birorta banner bu maktab oshxonasida ham ko'rinmadi.
Ovqatlanadigan stol-stullar esa talabga javob bermaydi. Quvonarli tomoni shuki, o'tgan yil muassasaga toza ichimlik suvi tortilib, o'quvchilar
undan foylanayotgan ekan. Issiq va sovuq suv uzatadigan  hamda qo'l yuvish moslamasi o'quvchilar xizmatida.  Maktab ma`muriyati oshxona bilan bog'liq
kamchiliklarni tuman xalq ta`limi bo'limiga xat  orqali yo'llaganlarini aytishdi.  Xo'sh, buning natijasi qani? Gaz plita bo'lmagan joyda qanday ovqat pishirish mumkin? Yakka
tadbirkor Gavhar Sapaeva shunday deydi: Oshxona biror sharoitga ega bo'lmasada, yo'qdan
bor qilib, o'quvchilarni tushligini ta`minlab berishga harakat qilyapmiz. Agar
oshxona yetarlicha ovqat tayyorlay olmasak, bolalar yo'lning narigi betida joylashgan
do'konlarga borishga harakat qilishadi. Ular bilan bog'liq xatar kelib chiqmasligi
uchun imkonim boricha yeguliklar sifati va sonini oshirishga harakat qilaman.

Xo'sh, maktab oshxonasi yetarlicha ovqat
tayyorlab berolmayotganini bahona qilib,  yo'l qoidalariga amal qilmay do'konlarga yugurib
ketayotgan o'quvchilar xavfsizligiga kim javob beradi? Ularni qanotlantiradigan ovqatlarni
pishirishga sharoit qani? Bunga kim javobgar?

Ahvol o'sha-o'sha

5-maktab oshxonasidagi vaziyat ham
bizni qoniqtirmadi. Ovqat tayyorlash uchun 
gaz plitasi mavjud emas. Sosiskali xot-doglar bozori avjida. To'g'ri
oshxonada o'quvchilar uchun arzon pirashka (500 so'm) , xot-dog(1000 so'm)lar
sotilayotgan ekan, ammo arzon xot-dog ichidagi
sosiskalar inson salomatligiga putur yetkazmasligiga hech kim kafolat bermaydi.
Bulardan tashqari oshxonaning kerakli stol-stullar bilan ta`minlanmaganidan
diling xijil bo'ladi. Bir so'z bilan aytganda maktabdagi oshxona ham talabga javob
bermaydi. Qo'lidan kelgancha harakat qilayotgan yosh tadbirkor bor imkoniyatlaridan
kelib chiqib arzon, hamyonbop ovqatlarni tayyorlashga harakat qilmoqda. Biroq,
sharoitsiz joyda qilingan harakatdan kimga naf.

Xulosa o'rnida shuni aytish joizki,
darslarda o'quvchilarga «sog'lom avlod asoslari», «Salomatlik saboqlari», «sog'lom
oila asoslari» kabi ko'pgina darsliklar orqali sog'lom ovqatlanish tartibi,
sanitariya va gigiena qoidalari, zararli odatlar va ularni oldini olish, qo'lni
yuvish tartibi bo'yicha tushuntirishlar olib boriladi. Afsuski, bu so'zlar  ayrim maktab oshxonalarida  o'zining amaliy ifodasini topgani yo'q. Eng
achinarlisi, kuzatuvlarimiz davomida 4-,5-, 25-son maktablarida O'zbekiston
Respublikasi davlat sanitariya-epidemiologiya markazining qaroriga asosan maktab
oshxonasida sotilishi ta`qiqlangan mahsulotlardan chipslar, kirieshka va
xrustyashkalar, saqich, xot-doglarning sotuvga chiqarib qo'yilayotganiga guvoh bo'ldik. Oshpazlarning birortasi esa oq xalat va
maxsus bosh kiyimda ko'rinmadi.

Oshxonalardagi bunday holatga nafaqat
maktab rahbarlari, balki shu yerda ishlayman, tadbirkorlik qilaman deganlar   ham  aybdordir. Pulni halol topib, nonni halollab
eyishga nima yetsin. Xo'sh, ushbu kamchiliklar qachon tuzatiladi?

    Maqsadimiz
kamchiliklarni aytib, birovni izza qilish emas, oshxonalardagi ahvolni yaxshilab,
farzandlarimizni to'g'ri va sog'lom ovqatlanishlarini kafolatlash. xolos.

                                                                               Ruhiya ISMOILOVA,

Nazokat  MAShARIPOVA,

 «Hayot ko'zgusi» gazetasi

muxbirlari

2019 yil 13 aprel, 10-son

«Hayot ko'zgusi» gazetasi

Boshqa xabarlar