“HALIMAI JAHONNI QAYDAN TOPAMAN?!”

54


O'zbekiston xalq shoirasi Halima Xudoyberdieva o'zbek she`riyatida samimiy insoniy tuyg'u va fazilatlar – sevgi va sadoqat, mehr-muruvvatni tarannum etuvchi shoira, o'zbek xotin-qizlari orzu va armonlarining kuychisi sifatida yorqin iz qoldirdi. Ko'pgina izdoshlari, shogirdlari qatorida shoira Guljamol Asqarovaning ijodida ham u insonning o'rni beqiyos. Ustozi xotirasiga bo'lgan ehtirom, sog'inch va iztiroblarini shoira qog'ozga tushirdi.

 

Maqolani to'liq quyida o'qing.   

MUHTAShAMIM, HAMMADAN MUMTOZIM KETDI…

 

Halima Xudoyberdieva… Tilimga alladek tanish, dilimga onamdek yaqin so'z va chehra… Ruhim yaralgandami va yo'rgakda ekanimdami, seviltirilgan, nur kabi qalbimga quyilgan nom… 

Halima Xudoyberdieva… Shoir bo'lib tug'ilgan, shoir bo'lib yashagan va she`riyatda ulkan maktab yaratib, ko'pning savodini chiqarib, o'lmas asarlar qoldirgan ustoz…

Halima Xudoyberdieva… Besh farzandni tarbiyalab, “har birida Vatan otliq ozod yurak o'stirib” ketgan, “Asl mard Vatanga tiz cho'kib o'tar”, deb yashab o'tgan turkiylar onasi…

Men Halima degan kitobman

Halima opa, jonu jahonim, muhtaramim, muhtashamim, mumtozim, viqorlim, salobati tog' qadar yuksagim, xalqining munosib farzandi, mehribon onasi bo'lolganim, mardonam, bayroqdorim! Jonu jahonimga, ruhi ravonimga aylanib ketganim! Qay bir chiroyli so'zlarni aytsam qaytasiz? Yaxshi ko'rardingiz-ku go'zal so'zlarni. Yaxshi so'z jonu dilingiz edi-ku. Boqsam, dunyoning to'rt tarafidayam diydoringiz, ko'z yoshimda chehrangiz jilvalanib turibdi. Lekin Sizni topolmayapman. Katta bozorda onasini yo'qotib qo'ygan qizaloqqa o'xshayman. “Do'mbirobod”ga boraman, yo'qsiz, “Dugonalar”ga kelaman, yo'qsiz. Chiqmaysiz jilmayib, keldingmi, deb quyosh taftidek issiq labingizni peshonamga bosmaysiz.

O'ylab ko'rsam, 20 yildan ortiq vaqtki, Sizga soyadek ergashib yurib, Halima degan kitob­ga aylanib qolibman. “Yodingda qolsin, sen yozasan-da barini”, deb uqtirib aytgan har bir so'zingizni esladim, minglab xotiralar, og'ir, qayg'uli, quvonchli, sururli, mehrli va nihoyat, bayroqdor kunlar bir-bir ko'z o'ngimdan o'tmoqda. O'zimni varaqlasam, butun borlig'imdan Sizning yodingiz to'kilayotir, Halima opa! Men bu kitobni uzoq yillar xotiram va qalbimga yozdim, endi ko'chirsam bas. Endi Xudoyim Sizdagi ijodga ixlos va qora mehnatdan qochmaslik fazilatini, qudratini bersa bas!

 Poyingizdan boshim ko'tarmam

Men Sizning poyingizga kelganim – 1996 yillarda juda mahzun va g'amgin edingiz. Salobat va mahzunlik… Shu edi holatingiz. 1998 yili Zomin tog'larida o'tgan yosh ijodkorlar seminariga men she`r o'qiganimas, Sizni ko'rgani borganman. She`r o'qitishganda ham Sizni hayratlantirish, maftun etish uchun o'qiganman. Rahmat, o'sha Zomin tog'lariga bizning yuraklarimizni, ustoz-shogirdlik rishtalarimizni yanayam qattiq bog'lagani uchun! Rahmat o'sha kunlargaki, meni Sizning poyingizga mangu bosh qo'ydirgani uchun! Bu sig'inish emas, bu ruhi birodar odamlarning birligi edi, uyg'unligi, taqdirning saodati edi.

20 yil oldin uyingizga borib, “Halima opa, Sizga bag'ishlab turkum to'rtliklar yozdim”, dedim. (Mehrini ichida saqlab yurish menga to'g'ri kelmas fazilat edi, umrbod baralla izhor qilish odatim bo'ldi.) Chehrangiz yashnab ketdi. Ayniqsa, mana bunisini yaxshi ko'rardingiz:

 Ko'ksimda g'am toshin ko'tarsam,

Kiprikda ko'z yoshim ko'tarsam.

O'n sakkiz ming olam buzilgay,

Poyingizdan boshim ko'tarsam.

Yaratganga shukrki, men o'n sakkiz ming olamni buzmadim va hech qachon buzmayajakman!

 Qani edi…

Hazrat Navoiyning “Ko'zim, kimdan ayrilganingni bilganingda, bundan ham ko'p yosh to'karding” ma`nosidagi satrlarini esladim. Sizdan ajralgan dunyoning o'ziga qiyin emasmi, Halimai davronsiz ham davom etaveradimi hayot, deb yig'layapman.

Betobu bemor paytlaringiz dam onajonimning, dam Sizning yoningizda qolib termulib yotardim, bildirmay yig'lardim. “Xudo, meni shu aziz chehralardan, onamu ustozimdan ayirma”, deb nola qilardim, ko'z yoshlarim ichimga oqardi. Og'riqlardan zada bo'lgan jismingizga qarab o'sha 20 yil oldin ikkovimiz sevib birga o'qiganimiz Radiy Fishning “Jaloliddin Rumiy” asarida Hazratning umri oxirlaridagi holatiga berilgan ta`rifni eslardim: “…Qariyb yetmish yildirki, tinim nima, shafqat nima bilmagan mashaqqat chekish, haqiqat izlashlar irodani toblasa-da, sog'lig'ini sovurgan, iztiroblar ichra kuyib-qovjiragan tani endi aytganiga yurmasdi.”…

Sizda ham shu hol edi. Jismingiz aytganingizga yurmay boshlagandi. Hassaga tayanibgina, lekin oqqush kabi yengil qadamlar bilan yurib kirib kelardingiz ishxonaga. Hassaga tayanganingizga hayron bo'lganlarga “Men hassamni yaxshi ko'raman”, deb qo'yardingiz. Har ne zulmatdan ham nur topa bilgan Sizdek oqilayu donishmand ayol yana bormikan bu dunyoda? Yana Sizdek benazir, buyuklik va kamtarlik uyg'unlashgan, mudom ziddiyatlar ichra yashab, barchasiga bardosh berib o'tgan odamni qaytib ko'rarmikan bu dunyo? O'sha chiroyli hassangizga suyanibgina bo'lsa ham eshigimizdan kirib kelsangiz qani edi? Qani edi “O'v, zohirga o'ch bolam, siz ayonlarni ko'zlaysiz”, deb bizga ayni ahvolimizni anglatib, ogohlik qo'ng'iroqlarini chalib tursangiz? Qaniydi?

Ismingiz jasorat edi aslida

O'zingiz aytganingizdek, 2017 yil 17 maydagi tantana, mehnat va mashaqqatlaringizning munosib bahosi berilgan kun, ikkovimiz tilimiz bilan ta`riflaganda ilohiy adolat qaror topgan kundan olgan g'ayratingiz bilan Siz toliqqan, xasta jismingizni ham aytganingizga yurdira boshladingiz.

“Fayzli oqshom” ko'rsatuvining suvratga olish jarayonlari, “Dugonalar” jurnalining taqdimot marosimi kabi tadbirlarga kuchlaringizni jamlab, og'rib turgan jismingizni avaylabgina, lekin o'zingiz aytganingizdek, “ming ohingizdan bir ohni ham ko'rsatmay” jasorat bilan kelganlaringizni eslayman. “Yonimda tur, uzoq ketma”, deb qattiq tayinlardingiz. Sizga dorilaringizni uzatib, qog'ozni ochishga ham holi kelmayotgan qo'llaringizni avaylash uchun, o'qiyotgan she`r yoki ma`ruzalaringiz betlarini ochib berish uchun doim shay turardim. Ba`zan “Ustozini qalqon qilyapti” deganga o'xshash gaplarni eshitib kulardik. Holimizni bilmasdilar, asliyam bilmasinlar, bilolmasinlar, derdik-ku.

Halima opa, iymon qadar pokizam! Sizning ismingiz aslidayam jasorat edi, matonat edi! “Tizzamgacha tuproqqa botib, aytar dardim bor”, deysiz, lekin shundayam birovga diydiyo qilmay, “tashingiz xiromonu ichkaringiz dod” ekanini namoyish etmay, mag'rur yashab o'tdingiz! Naqadar havasli, naqadar ibratli umr bu! Mana, millat ayoliga timsol, mana, ayol jasorati! 

Bahorda onam, yozda Siz….Fasllarga ixlosim qolmadi…

 “Har holatga she`rimni aytasan-a, barini yodlaganmisan nima?” deb kulardingiz. “O'zingiz bari holatga she`r yozgansiz-da, yodlash shartmas, o'zi yodlanib qoladi”, derdim. Hamma erkaliklarimni, keskinliklarimni, arazlarimni ko'tarardingiz. O'ylab ko'rsam, o'zingizning satr­laringiz bilan aytganda, Sizning yoningizda men “eng shoh kunlarimni” yashabman.

“Yozda ko'p ishlarga mumkin ulgurmoq” degan satringizni har yozda takrorlab yurardim. Men yozda bizni tashlab, o'sha chin dunyoga ketib qolishga ham ulgurishingizni bilmasdim. Kuzdan qo'rqardim. Bu yil kuz 17 avgustning tunidan boshlangandek. Chunki xazonlarning chirt-chirt uzilishi mangu ayriliqni eslatadi menga.

Bahor va yozni sevardim. Afsus, shu yil bahorda 66 yoshida meni ne ko'ylarga tashlab onam, yozda 71 yoshda yana bir chuqur qayg'u qa`riga tashlab Siz…. Bir yilda ikki chinorimdan ayrilib, holim yomon bo'ldi. Bormikan mendek yana bir ilojsiz, chorasiz odam? Men endi hech qaysi faslga qattiq ixlos bog'lamay qo'ydim. Endi qaysi fasl kelmasin, oti ayriliqdek, oti firoqdek, ismi o'limdek, hijrondek nazarimda. Fasllarga ixlosim o'ldi. Ayriliq azobi shu qadar jondan o'tyaptiki, o'limni topib o'ldirgim kelyapti. Chorasizlik shu qadarmi, Ollohim?!

 Xudoyim bir yomon kuniga ming yaxshilikni yashiribdi…

Keyingi 3 yillik sinovli umrim uchun qancha azob chekibman. Sizga borib yig'lab beraveribman. “Erning tagidan yurgim kelyapti, bu dunyoda adolat yo'qmi?” deb diydiyo qilaveribman. Sizning gapingiz bitta edi: Sen yig'lama, yuragim og'riydi, ko'zingni yoshini birov ko'rmasin! Boshingni baland ko'tarib yur! Xudo bizni yaxshi ko'radi, bolam, hali hammasi yaxshi bo'ladi!”

Endi shu uch yilim uchun beadad shukrlar ayt­yapman. Avvalgidek ishdan bosh ko'tarmay, ishxona stollarida yotib ishlab yurganimda na onamning, na Sizning diydoringizdan bahra ololgan bo'lardim. Diydorga to'yib bo'lmaydi, lekin undan bahra olishning o'zi ham baxt-ku. O'zingiz aytganingizdek, ijodiy laboratoriyangizni saranjom qilib, 30 dan ortiq eski daftarlardagi she`rlarni bamaslahat ko'chirish, parishon yotgan barcha asarlaringizni 5 tomga jamlashga qachon vaqt topardik, agar Xudoning o'zi bir yomon kuniga ming yaxshilikni yashirib bermaganida?! Shukr, shukr o'sha kunlarga! Har bir xujayram, tomchi-tomchi qonimga qadar Sizni anglatgan, Sizga yaqin yashagan kunlarga tashakkur!

 Shukrki, umr hayf ketmadi!

Yodimda 2017 yil 17 mayidan keyin “Guljamol, agar Prezidentimiz Shavkat ­Mirziyoevning sharofati bilan taqdirimga kelgan shu yaxshi kunlarim bo'lmaganida, butun umrim hayf ketdi-da, degan bo'lardim, beadad shukrki, biz g'alaba qildik bolam!” dedingiz. Aslida Siz qoldirgan ijodning o'zi umringizning hech qachon hayf ketmasligiga kafolat ekani aniq, lekin shukr va rahmatki, Siz hamma ma`noda g'olib ketdingiz!

 Biz yomon qoldik… vale Siz yaxshi ketgan bo'ling!

Yana o'sha ikkimiz sevgan asarda aytilgani kabi “Do'stki, hijron ixtiyor etmish, demak, uning mashaqqati haddiga yetmish…”. Mashaqqatingiz haddiga, umringiz esa poyoniga yetgan bo'lsa, bizning chorasizligimizni chora qilishdan boshqa ne choramiz bor.

Halima opa, ustozi jonim, onajonim o'zimning! Chehrangizni ko'ryapman nur ichra, boshimda turibsiz, tushlarimda bo'lsa-da, yo'qlayapsiz. Mana, hozir ham uzun-uzun chiroyli barmoqlaringiz, haroratli qo'llaringiz bilan yelkamni silab qo'yapsiz. Qanchalar issiq, mehrli va jannatiy orom baxsh etadi bu qo'llar!

Har gal xayrlashayotib: “Bor, kiyikchadek o'ynab yuraver”, derdingiz. Halima opa, endi kiyikchadek qaysi tog'da o'ynay? Bu dunyoning diydorsiz bozorida yuribman-ku! Qaysi manzilni makon tutay? Yumshoq bolishga bosh qo'ygim yo'q, Sizning aziz jismingiz tuproqda-ku. Biz yomon qoldik… vale Siz yaxshi ketgan bo'ling! Jannat ma`volariga va Ulug' Diydorga yetgan bo'ling! Ruhingiz, jismingiz orom topsin, ilohim! Hech qachon yodingiz, dog'ingiz bag'rimdan o'chmaydi, hech qachon unutmayman! Qiyomatgacha, diydorgacha xayr endi, malikam! Mening ruhim bozor oralab yurgan qalandar yanglig' ushbu satrlarimni takrorlab yuribdi:

Onam ketdi…

         Onamday ustozim ketdi,

Muhtashamim, hammadan

         mumtozim ketdi,

Ko'kka qarab hayqirdim…

         ovozim ketdi:

Halimai jahonni

         qaydan topaman?!

 GULJAMOLINGIZ,

2018 yil 10 sentyabr

2019 yil 8 may, 9-son

«Kitob dunyosi» gazetasi

Boshqa xabarlar