Озарбайжон урф-одатлари ва анъаналари билан танишмисиз?

1299

Меҳмондўстлик

Озарбайжонда меҳмонни самимий қувонч билан қарши олишади. Лекин меҳмондорчиликка таклифни рад этиш ҳақорат деб ҳисобланишини ҳам унутмаслик керак. Озар халқи учун меҳмоннинг истаги қонун, шу боис у ҳеч нарсага мажбур қилинмайди. Агар меҳмонга таклиф этилган кун меҳмон учун ноқулай бўлса, бемалол санани ўзгартириш ҳақида уй эгаси билан гаплашиб олиш мумкин.

Озарбайжонда уй эгаси ёки бошқа суҳбатдошлар меҳмонга совғалар бериши мумкин, шунинг учун сиз меҳмонга боришдан аввал ўзингиз билан ҳеч бўлмаганда кичик сувенир олсангиз, уялаб қолмайсиз. Бундан ташқари, маҳаллий аёллар дастурхон тузатишса ҳайрон бўлманг, овқатни бўлакларга бўлиб ликопчаларга тортишни ҳам улар қойиллатишади.

Мамлакатда юқори мартабали меҳмонлар махсус кутиб олинади. Бунда бир гуруҳ одамлар маълум бир жойга тўпландилар. Кейин улар 2 гуруҳга бўлинади. Биринчиси, махсус нон ёки лаваш, туз, шарбат ва бошқа ширинликларни олиб

юрган оқсоқоллар бўлса, иккинчи гуруҳ мусиқачилар, халқ қўшиқчиларидан иборат бўлади. Меҳмонлар қўшиқлар билан кутиб олинади ва оёқлари остига гуллар ташланади. Юқори мартабали меҳмонлар уйга борганларида, атроф чиройли Қорабоғ, Куба ва Ширван гиламлари билан қопланган бўлади.

Озарбайжон таомлари

Озарбайжон ошхонасининг ўзига хослиги мамлакатнинг саховатли табиати билан боғлиқ. Бу ўлкада бутун йил давомида сабзавот ва меваларни, шунингдек, идиш-товоқ, ошхона ўчоқлари ва тандирлари ўзига хос хусусиятлари билан ажралиб туради. Озарбайжонлар нон маҳсулотларидан, узоқ муддатли чурек ва Пита – тандирда пиширилган нонларни афзал кўрадилар. Таомларининг асосий хусусиятларидан бири, ҳар қандай шарқ мамлакатлари каби, ноёб таъми ва хушбўйлигидир. Озарбайжон овқатларининг бундай ажойиб мазаси турли зираворлар билан янада бойийди. Заъфарон ва зирк кукуни алоҳида эътибор берилиши керак.

Биринчиси кўплаб паловларнинг ажралмас қисмига айланган бўлса, зирк кукуни гўштли таомларга кўпроқ ишлатилади. Айтганча, Озарбайжон таомномасининг яна бир ўзига хослиги қўзичоқ гўштидан оғизда эрийдиган ширин таомлар пиширишдир. Ундан карам қатламларидан узилган ажойиб дўлмалар тайёрланади.

Яна машҳур таомлардан бири эса кофте Бозбаш (гўшт кофте, картошка ва нўхат билан шўрва) ва албатта, лўли-кабобдир. Озарбайжоннинг турли ҳудудлари таомларни турлича пишириш усуллари билан мақтанишлари мумкин. Мисол учун, мамлакатнинг шимоли-ғарбий қисмида шингал таомлари машҳур бўлиб, у чучварага жуда ўхшайди. Унинг аралашмаси гўшт, қуритилган пишлоқ ва қовурилган пиёздан тайёрланади. Ленкорания товуқлар билан машҳур, ёнғоқ, мураббо ва пиёз билан тўлдирилган. Қандолат маҳсулотлари икки гуруҳга бўлинади: печенье шакар-пиёз ва баклава сифатида машҳур бўлган ёнғоқ билан тўлдирилган пюре. Энг кенг тарқалган миллий ичимлик шарбатдир. Уни лимон, заъфарон, шакар, райҳон ва ялпиз уруғидан, шунингдек турли хил мевалардан тайёрлашади.

Дастурхонга келтирилган биринчи таом чой бўлса, ҳайрон бўлманг. Озарбайжонларда чой ичиш узоқ вақт давомида маданий ва эстетик бойликка айланган. Бу маросимнинг ўз техникаси ва қоидалари бор. Чой ичишни тугатгандан сўнг, иккинчи таомлар, янги сабзавотлар ва кўкатлар, охирида эса ширинликлар тортилади. Кўп овқатларни қўл ёрдамида истеъмол қилиш керак, масалан, гуруч одатда чимчилаб олинади. Озарбайжон таомларини тайёрлаш тахминан уч соат давом этиши мумкин. Шунга қарамай, шаҳар шароитида овқат кўпинча чет элликлар учун таниш бўлган Европа стандартларига мувофиқ тайёрланади.

Байрамлар

Энг қизиқарли Озарбайжон анъаналаридан бири Баҳор ва янги йил бошланишига бағишланган Наврўз байрамидир. Байрам 21 март кунида ўтказилади. Наврўз байрамининг бошланишидан олдин озарбайжонлар тўртта дам олиш муҳитини нишонлашади:“ Сувдаги муҳит ”(Су Чершенбе),“ атроф-муҳит оловда ”(Одлу чершенбе),“ ердаги муҳит – «Торпаг чершенбе» ва охирги чоршанба «Акҳийр чершенбе»да машҳур эътиқодларга кўра, баҳор келади. Бу куннинг асосий жиҳатларидан бири «саманни» – буғдой пюресини тайёрлаш маросимидир. Буғдой пюресини тайёрлаш жараёни рақс ва қўшиқлар билан ўтказилади.

Бундан ташқари Озарбайжонда ўтаётган йилнинг охирги куни ҳам нишонланади. Бу куни бутун оила бирга йиғилади. Оила бошлиғи намоз ўқийди ва ибодат қилади. Сутли таом тайёрланади. Наврўз ўзи келганда, ҳар бир киши янги кийим кияди ва байрам бошланади. Столда етти таом бўлиши керак ва уларнинг ҳар бирининг номи «с» ҳарфи билан бошланади: скед (сут), семени, сумак, цирк (сирка), сабзи (кўкатлар) ва бошқалар. Шу билан янги йил бошланади. Шундан сўнг, ҳар бир киши бир-бирини табриклайди. Янги йилнинг биринчи кунида уйда бутун кеча чироқ ёниб туради.

Бундан ташқари, Озарбайжонда мусулмон тақвими бўйича ҳам байрамлар нишонланади. Жумладан, «Қурбон байрам», «Рамазон байрами», «Мавлуд байрами» (Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.внинг туғилган куни). Ушбу байрамлар Озарбайжонда давлат даражасида нишонланади.

Сувенирлар

Чет элда бўлганингиздан сўнг, ҳар доим у ердаги меҳмондўстлик хотираларини сақлаб қолишни истайсиз. Бунда энг яхши хотира кичик ёдгорликлар ёки ҳайкалчалар бўлади. Шулардан бири «армуду» – чой учун армут шаклидаги Озарбайжон шишасидир. Эстетик жиҳатларига қўшимча равишда, бу кўзойнак термофизикага ҳам эга. Хусусан, «армуду» нинг нозик бели пастдан кўтарилган суюқликнинг иссиқлиги дарҳол чиқиб кетишига йўл қўймайди. Шундай қилиб, «армуду» стаканларидаги чой дарҳол совуб қолмайди.

Зебо НАМОЗОВА тайёрлади.