Бу саволга Касаба уюшмалари Федерацияси юристи Гўзаля РИЗАЕВА жавоб берди.

— Айрим ташкилотларда штат қисқартирилиши муносабати билан “кетиши керак бўлган ходимни олиб қолиш” мақсадида қисқартиришга тушмаган ходимлардан 0,25 ставкадан воз кечиш ҳақида мажбурлаб ариза ёздириб олиш, кейин эса шу ставкани бошқа ходимга бериш ҳолатлари учрамоқда.

Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси юристи сифатида айтамиз: бундай амалиёт тўғри эмас ва қонунга зид.

Қисқартириш нима?

Қисқартириш — бу иш берувчида иш ҳажми камайиши, технология ёки меҳнат ташкилоти ўзгариши натижасида ходимлар сони ёки штат бирликлари камайтирилишидир.

Қисқартиришлар сабаб меҳнат шартномасининг бекор қилиниши фақат қуйидаги ҳолларда қонуний ҳисобланади:
— ўзгаришлар ҳақиқатан ҳам ишни давом эттиришни объектив равишда имконсиз қилса;
— қисқартириш ҳақиқий ва асосли бўлса.

Агар ўзгариш штат қисқариши эмас, балки иш шароитларини ўзгартиришга олиб келса (иш вақти, ойлик, таътил ва ҳ.к.), иш берувчи меҳнат шартномасини бекор қилмай, буни белгиланган тартибда амалга ошириши лозим.

Қисқартиришда ким ишда қолади?

МКнинг 167-моддага мувофиқ:

биринчи навбатда — малакаси ва меҳнат унумдорлиги юқори бўлганлар;

— малакаси тенг бўлса, қонунда белгилган ижтимоий мезонлар ҳисобга олинади;

— агар барчаси тенг бўлса, жамоа шартномасидаги мезонлар ишлайди.

Энди эса юқоридаги саволга яна қайтамиз. 0,25 ставкани “ариза билан бўшаттириш” қонуний эмас.

Ходимга босим ўтказиб “ихтиёрий” ариза ёздириш:
— меҳнат муносабатларида эркин розилик принципига зид келади;
— иш шароитини қонун талабларини четлаб ўзгартириш ҳисобланади;
— қисқартириш тартибини “айланма йўл” билан ҳал қилишга уринишдир.

Ариза мажбурий ёздирилганда, у қонуний асос бўла олмайди.

Қисқартириш — бу “бир ходимни сақлаб қолиш учун бошқасини мажбурлаб ставкадан чиқариш” дегани эмас.
Қисқартириш фақат қонун талаблари асосида, адолатли мезонлар билан амалга оширилиши шарт.