Каппадокиянинг қимматбаҳо тошлари ва туркия заргарлик санъати

Саёҳат таассуротлари

Каппадокия саёҳатимиз давомида Гўреме ҳудудидаги оникс ва заргарлик буюмлари мажмуасида ҳам бўлдик. Бу ерда Туркиянинг миллий заргарлик анъаналари, табиий тошлар ва улардан тайёрланадиган ноёб тақинчоқлар билан танишдик.

Мажмуа вакили Айше Ўнал бизга турли тошларнинг келиб чиқиши, хусусиятлари ва заргарликда қўлланилиши ҳақида қизиқарли маълумотлар берди.

Фируза тоши табиатнинг бетакрор ижодидир

Дастлаб Эрон, Афғонистон, Хитой, АҚШ ва Туркияда учрайдиган фируза намуналарини томоша қилдик. Уларнинг ҳар бири ранги ва табиий нақшлари билан фарқланади.

Айниқса, турк фирузасининг айрим намуналарида учрайдиган пирит заррачалари тошга ўзига хос кўриниш бағишлайди. Вақт ўтиши ва ташқи муҳит таъсирида фирузанинг ранги ҳам ўзгариши мумкин. Қадимдан бу тош кўплаб халқларда ҳимоя, бахт ва омад рамзи сифатида қадрланган.

Зултанит — ёруғликка қараб ранг ўзгартирадиган тош

Мажмуадаги энг қизиқарли тошлардан бири Зултанит бўлди. У Туркиянинг Муғла вилоятидаги конлар билан машҳур бўлган диаспор минералининг заргарликдаги савдо номидир.

Зултанитнинг ўзига хослиги шундаки, у ёруғлик манбаига қараб турли тусларда намоён бўлади. Кундузги ёруғликда яшилсимон, сунъий ёруғликда эса сарғиш ёки пушти-қўнғир тусларда кўриниши мумкин. Моҳирона кесиш ва силлиқлаш эса унинг табиий жозибасини янада очиб беради.

Мажмуа вакилининг айтишича, айрим Зултанит намуналарининг нархи бир карат учун 800–1000 АҚШ доллари атрофида бўлиши мумкин. Бироқ аниқ нарх тошнинг сифати, тозалиги, ранги ва бошқа хусусиятларига боғлиқ.

Трабзон билагузуги

Биз Трабзон билагузуги билан ҳам танишдик. Туркиянинг Қора денгиз соҳилидаги Трабзон шаҳри майда металл симларни тўқиш орқали тайёрланадиган нафис заргарлик буюмлари билан машҳур. Бундай билагузукларни қўлда тайёрлаш катта маҳорат ва сабр талаб қилади.

Яна бир эътиборли буюм — «Ҳарам узуги». Мажмуа вакили унинг тарихини Султон Сулаймон даври билан боғлаб тушунтирди. Тўртта ҳалқадан иборат узукдаги зумрад, ёқут, олмос ва сапфир каби тошларга рамзий маънолар берилган: улар жаннат, муҳаббат, садоқат ва чексизликни ифодалайди. Бу ҳикояни тарихий ривоят сифатида қабул қилиш лозим.

Тошнинг қиймати нималарга боғлиқ?

Ташриф давомида қимматбаҳо тошларнинг нархи фақат камёблиги билан эмас, балки тозалиги, ранги, кесилиши, оғирлиги ва ишлов сифати билан ҳам белгиланишини билиб олдик.

Гўремедаги бу ташриф биз учун оддий харид саёҳатидан кўра кўпроқ маъно касб этди. Фирузанинг табиий жилоси, Зултанитнинг ранг ўзгариши, Трабзон билагузугининг нафис ишланиши ва Ҳарам узуги ҳақидаги ривоятлар Туркиянинг бой заргарлик маданияти билан яқиндан танишиш имконини берди.

Ҳар бир тошда табиатнинг бетакрорлиги, ҳар бир заргарлик буюмида эса инсон меҳнати ва маҳорати мужассам. Каппадокия саёҳатимиздаги ушбу манзил ҳам айнан шу жиҳатлари билан ёдда қолди.

Феруза Раҳимова,

Ishonch.uz, Каппадокиядан.