Пенсия ва нафақанинг фарқи нимада?
Саволга меҳнат ҳуқуқлари бўйича эксперт Муҳаммадамин Каримжонов жавоб берди:
— Жуда кўпчилик пенсия ва нафақа тушунчаларини синоним деб ҳисоблайди, яъни пенсия нафақа сўзининг русчаси деб хато ўйлашади. Аслида, нафақа рус тилига «пособие» деб таржима қилинади.
Оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқларда ҳам фойдаланувчилар пенсия ва нафақа, пенсионер ва нафақахўр тушунчаларини синоним сифатида ноўрин ишлатишади.
Хўш, бу икки тушунчанинг фарқи нимада?
Ўзбекистон Республикасининг «Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида»ги Қонунига кўра, етарлича иш стажига эга бўлган фуқаролар ва уларнинг оилалари пенсия олиш ҳуқуқига эга. Ушбу Қонун билан давлат пенсияларининг қуйидаги турлари белгиланган:
1. Ёшга доир пенсия.
2. Ногиронлик пенсияси.
3. Боқувчисини йўқотганлик пенсияси.
Қонуннинг 7-моддасига кўра, ёшга доир пенсия олиш ҳуқуқига эркаклар — 60 ёшга тўлганда ва иш стажлари камида 25 йил бўлган тақдирда;
• аёллар — 55 ёшга тўлганда ва иш стажлари камида 20 йил бўлган тақдирда эга бўладилар.
«Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган шартлар ва меъёрларга мувофиқ давлат пенсиясини тайинлаш учун зарур иш стажига эга бўлмаган шахслар нафақа олиш ҳуқуқига эгалар.
Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 23 мартдаги 119-сон қарорига 1-илова — «Ижтимоий ҳимояга муҳтож бўлган айрим тоифадаги шахсларга нафақа тайинлаш ва тўлаш тартиби тўғрисида»ги Низом нафақаларни тайинлаш, қайта ҳисоблаш, уларнинг турини ўзгартириш ва тўлаш тартибларини белгилайди. Аввалги 107-сонли қарор мазкур 119-сон қарор билан 2023 йил 23 мартда ўз кучини йўқотган.
Ушбу Низом бўйича қуйидаги нафақалар тайинланади:
а) ногиронлиги бўлган 18 ёшгача болаларга ногиронлик нафақаси;
б) парваришлаш нафақаси;
в) ногиронлик нафақаси;
г) боқувчисини йўқотганлик нафақаси;
д) ёшга доир нафақа.
Низомнинг 19-бандига кўра, ёшга доир нафақа аёлларга — 60 ёшдан (болаликдан ногиронлиги бўлган фарзанди бор ёки бўлган оналарга эса 55 ёшдан) ва эркакларга 65 ёшга етганда тайинланади.
