Тарих ва анъана: нега футболчилар болалар билан майдонга чиқади?
Профессионал футболдаги энг таъсирли ҳолатлардан бири бу болаларнинг футболчилар бирга майдонга чиқиши саналади. Бу одат нисбатан янги бўлса ҳам, миллионлар ўйинида анча оммалашди. Айниқса, жаҳон ва қитъалар чемпионатларида терма жамоалар футболчилари билан ёнма-ён майдонга чиқиб келаётган болалар ўзгача ғурур туяди. Улар телевизордан кўрган машҳурлар билан қўл ушлашиб, яшил майдонга чиқишади ва бу болалар учун ҳаяжонли ҳодиса саналади. Савол туғилади: бу одат қандай пайдо бўлди?
Ҳеч ким мазкур футбол анъанасининг келиб чиқиш санасини аниқ айта олмайди, аммо бу 1990-йиллардан бери мавжуд. Болаларни майдонга олиб чиқиш биринчи марта Англияда жорий этилган. Туманли Албион 1980-йилларда безориликдан жуда азият чекди, бу эса инглиз жамоаларининг Европа мусобақаларида иштирок этишини тақиқлашга олиб келди. Бу тақиқнинг асосий сабабларидан бири “Ювентус” ва “Ливерпуль” ўртасидаги ўйиндан олдин “Эйзель” стадионида содир бўлган фожиа бўлди. Мухлислар ўртасида катта жанжал юзага келди ва муштлашув бошланди. Оқибатда трибуна қулаб тушди. 39 киши ҳалок бўлди ва 600 га яқин киши жароҳат олди.
1992 йилда Премьер-лига тузилиши билан инглиз футболининг обрўсини тиклаш масаласи пайдо бўлди. Ўшанда болаларни ўйинларга олиб бориш ғояси ўртага ташланди. Ғоя муаллифларининг фикрига кўра, болалар мухлисларга футбол оилавий иш эканлигини ва барча низолар ва жанжалларни четга суриб қўйиш кераклигини эслатишлари керак. “Стадионда зўравонликка ўрин йўқ!”, демоқчи бўларди бу орқали ташкилотчилар. Болалар бегуноҳлик ва поклик рамзи бўлиб, улар орқали жамоалар ўйиннинг ижобий қадриятларини намойиш этардилар.
Ўша пайтда майдонда футболчилар билан фақат битта бола пайдо бўларди. Энг ёрқин мисол 1996 йил ноябрь ойида “Ливерпуль” ва “Эвертон” ўртасидаги ўйин ҳисобланади: инглиз газетасида ҳакамларнинг икки жамоа сардори билан турган фотосурати чоп этилган ва уларнинг ёнида иккита кичкина бола бор эди. Кейинчалик улардан бири бутун дунёга машҳур бўлди: бу ўша пайтда 11 ёшда бўлган британиялик футболчи Уэйн Руни эди.
Франция ва Италия ўртасидаги Евро-2000 финалида ҳам асосий таркибдаги ҳар бир ўйинчига болалар ҳамроҳлик қилган. Ўшандан бери бу анъана мунтазам ва кенг тарқалган ҳодисага айланди. бу Халқаро Футбол Ассоциациялари Федерацияси (ФИФА) эътиборини тортди ва ташкилот тез орада БМТнинг Болалар жамғармаси (ЮНИСЕФ) билан ҳамкорликни йўлга қўйди ва кейин болалар ҳаётини яхшилаш ва уларнинг ҳимоясини таъминлаш учун “Болаларга ҳа деймиз (Say Yes for Children)” кампаниясини бошлади. Ушбу ташаббуснинг мақсади болалар ҳаётини яхшилаш ва уларни ҳимоя қилишдир.
Хуллас, 2000 йилги Европа чемпионати спортчилар ўйинлардан олдин майдонга болалар ҳамроҳлигида чиққан биринчи йирик халқаро турнир бўлди. Икки йил ўтгач, Жаҳон чемпионати бўлиб ўтди ва шундан сўнг бу концепция чинакам машҳурликка эришди. Нима учун футболчилар болалар билан қўл ушлашиб ўйинларда майдонга тушишлари ҳақидаги саволга оддий жавоб бор: улар клублар, миллий терма жамоалар ва турнирлар билан тузилган шартномалари билан буни қилишга мажбурдирлар. Кўпинча, болакайлар футболчиларга ижтимоий кампанияларни тарғиб қилиш учун ҳамроҳлик қилади. “Болаларга ҳа деймиз” ҳаракати бунга яққол мисол бўла олади. Болалар нафақат ФИФА ва ЮНИСЕФ дастурларини тарғиб қилиш билан бирга, балки барча ўйин томошабинларига келажак авлодларга ғамхўрлик қилиш муҳимлигини рамзий равишда эслатиб ўтади. “ФИФАнинг глобал спорт ташкилоти сифатидаги масъулияти бутун дунё бўйлаб болаларга ёрдам беришдир. Футбол бағрикенглик, ҳурмат ва адолатга асосланган ўйин бўлиб, одамларга қувонч ва умид бағишлайди”, деб таъкидлаганди ФИФА собиқ президенти Зепп Блаттер.
Бундай кампаниялар фақат болалар муаммоларига эътибор қаратиш билан чекланмайди, балки бошқа ҳолатлар ҳам бўлган. Масалан, 2015 йилда Нидерландиянинг “Аякс” клуби ўйинчилари Оналар кунини нишонлаш учун ўйинга оналар билан бирга чиқишди. Ўша йили Бразилиянинг “Сан-Паулу” клуби ўйинчилари уйсиз ҳайвонлар муаммосига эътибор қаратиш ва томошабинларни ҳайвонларни асраб олишга ундаш учун майдон бўйлаб итлар билан ҳаракатланишди. Англиянинг “Эвертон” ва “Арсенал” каби клублари баъзан майдонга жамоанинг энг кекса, узоқ йиллик фахрий мухлисларини етаклаб чиқишган.
Роналду ва Месси каби машҳурлар билан ҳам ушбу болалар ўртасида қизиқарли воқеалар юз берган. 2014 йилги Жаҳон чемпионатида Аргентина ва Босния ўртасидаги ўйиндан олдин бир болакай Лионел Мессига қўл узатади. Лекин Месси уни пайқамай, ҳакамлар билан кўришиб кетади. Болакайнинг ҳафсаласи пир бўлиб ортига қайтади. Бу ҳолат камерага тушиб қолгач, Месси ўйиндан сўнг ўша болани топиб, у билан суратга тушади, дастхат чекилган либосини совға қилади. Бир сафар Криштиану Роналду майдонга ногиронлар аравачасидаги болакайни олиб чиқди ва мадҳия янграётган пайтда эгнидаги курткасини болакай совқотмаслиги учун кийдириб қўйди.
Футболчилар билан яшил майдонга чиқадиган болалар қандай танланади, деган савол туғилади. Болалар кўпинча ёшлар турнирларида ғалаба қозонгандан ёки шунчаки хайрия ташкилоти танлагандан сўнг футболчилар ҳамроҳига айланишади, аммо баъзида майдонга чиқишни осонгина сотиб олиш мумкин. Масалан, Америка Кубогидаги баъзи жамоаларнинг мухлислари фарзандларига бу тажрибани 800 долларга сотиб олиб беришлари мумкин. Бу йирик клуб учун камтарона миқдор, аммо баъзида футбол маросимлари реклама орқали анча кўп фойда келтириши мумкин. 2014 йилги Жаҳон чемпионатидан олдин ФИФА жаҳонга машҳур йирик фаст-фуд тармоғи билан шартнома имзолаган: кампания дастури орқали жаҳон чемпионатига 70 мамлакатдан 1408 бола ташриф буюриш имкониятига эга бўлди.
Айрим клубларнинг ўйинларига бепул тушиш ҳам мумкин, аммо бунинг учун футбол клубининг янгиликларини кузатиб боришингиз керак. Масалан, Англиянинг “Челси” футбол клуби ҳар йили кутиш рўйхатига қўшилиш учун 250 номзод болани танлаб олади - улар бу рўйхатда камида тўрт йил қолади, чунки профессионал футболчилар билан майдонга тушишни истаганлар жуда кўп.
Аброр Зоҳидов
