2020 йилда тош ва таёқлар билан жанг қилган Ҳиндистон ва Хитой энди ярашдими?
Ҳиндистон ва Хитой муносабатлари 2020 йилдаги қонли чегара тўқнашувидан кейин анча совиб кетган эди. Энди эса Осиёнинг икки гиганти ўртасида эҳтиёткорлик билан яқинлашув бошланди.
12 сентябрь куни Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Моди ва Хитой Раиси Си Сзинпин Нью-Деҳлида БРИКС саммити доирасида музокара ўтказади. Бу Си Сзинпиннинг етти йил ичида Ҳиндистонга илк ташрифи ҳисобланади.
2020 йилда нима бўлган эди?
Ғарбий Ҳимолайдаги Галван водийсида икки давлат ҳарбийлари ўртасида жанжал келиб чиқиб, аскарлар тош ва бамбук таёқлар билан жанг қилган. Тўқнашувда камида 20 нафар ҳиндистонлик ва 4 нафар хитойлик аскар ҳалок бўлган. Бу 1975 йилдан бери икки давлат ўртасидаги биринчи ўлим билан якунланган чегара тўқнашуви эди.
Шундан сўнг Нью-Деҳли Хитой сармоялари, визалар ва хитойлик технология компанияларига нисбатан чекловларни кучайтирди. Тўғридан-тўғри авиақатновлар ҳам тўхтатилди.
Муносабатлар қачон юмшай бошлади?
2024 йил октябрь ойида икки давлат қўшинларни баҳсли ҳудудлардан олиб чиқиш бўйича келишувга эришди. Йил охирига келиб ҳар икки томон қўшинларини қолган қарама-қарши нуқталардан ҳам олиб чиқди.
Шундан кейин савдо ва ишбилармонлик алоқалари тиклана бошлади. Ҳиндистон Хитой билан тўғридан-тўғри авиақатновларни қайта йўлга қўйди, хитойлик тадбиркорлар ва мутахассислар учун виза олиш тартибини енгиллаштирди.
Бироқ зиддиятлар ҳали ҳам бор.
Ҳар икки давлат Ҳимолай чегарасида катта ҳарбий кучларини сақлаб турибди. Хусусан, Аруначал-Прадеш ҳудуди бўйича ҳудудий даъволар ҳамон ҳал этилмаган.
Бундан ташқари, Хитойнинг Покистон билан яқин ҳарбий ҳамкорлиги ва савдо муносабатларидаги беқарорлик Нью-Деҳлининг Пекинга нисбатан эҳтиёткорлигини сақлаб қолмоқда.
Хулоса: 2020 йилдаги қонли тўқнашувдан кейин Ҳиндистон ва Хитой муносабатлари анча юмшади. Аммо икки давлат ҳали тўлиқ ишончга эришгани йўқ — чегарадаги ҳарбий кучлар ва ҳудудий даъволар сақланиб қолмоқда.
