Oilaviy qadriyatlar — bu bir oilada avloddan-avlodga o'tib kelayotgan mehr-muhabbat, o'zaro hurmat, mas'uliyat, halollik, sabr-toqat, ota-onaga hurmat, farzandlarga g'amxo'rlik kabi axloqiy printsiplardir.

UNESCO ma'lumotlariga ko'ra, mustahkam oilaviy qadriyatlarga ega jamiyatlarda jinoyatchilik darajasi past, ta'lim va sog'liqni saqlash ko'rsatkichlari esa yuqori bo'ladi.

Zamonaviy hayot tarzi va texnologik o'zgarishlar oilaviy munosabatlarga bir nechta jihatdan ta'sir ko'rsatmoqda:

• Ijtimoiy tarmoqlar: Oila a'zolari orasidagi jonli muloqot kamayib, telefon orqali muloqotga o'rin bermoqda.

• Gender tengligi: Ayollarning ijtimoiy-siyosiy faolligi ortmoqda, bu esa oiladagi an'anaviy rollarni o'zgartirishga olib kelmoqda.

• Ish hayoti: Ota-onalarning ish bilan bandligi farzandlarga kam vaqt ajratilishiga sabab bo'lmoqda.

• Globallashuv: Yangi madaniyatlar ta'siri, turmush tarzi va qadriyatlarning aralashuvi kuzatilmoqda.

Statistik fakt: New Research Center (2023) ma'lumotlariga ko'ra, AQShda yosh oilalarning 58 foizi an'anaviy oilaviy modellardan farq qiluvchi turmush tarzini tanlamoqda. Bu holat boshqa mamlakatlarga ham xos bo'lib bormoqda.

• Ajrashishlar sonining ortishi: O'zbekiston Respublikasi Sud kengashi ma'lumotiga ko'ra, 2022 yilda 43 mingdan ortiq ajrim holati qayd etilgan. Bu 10 yil avvalgiga qaraganda 35% ko'p.

• Farzandlar tarbiyasi: Oilaviy muhitning beqarorligi bolaning psixologik rivojiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.

• Ota-onalarning o'zaro aloqa muammosi: Ko'plab ota-onalar bir-biri bilan emas, telefon yoki ish bilan ko'proq vaqt o'tkazmoqda.

Muvozanatni qanday saqlash mumkin?

1. Oilaviy qadriyatlarni yangilash, lekin rad etmaslik

Yoshlar an'anaviy qadriyatlarni zamonaviy hayot sharoitida yangicha talqin qilishi kerak. Masalan, ayolning ishlashi — bu mas'uliyatdan qochish emas, balki oilaga hissa qo'shish.

2. Texnologiyani to'g'ri boshqarish

Oilaviy vaqt davomida telefon, TV, ijtimoiy tarmoqlardan cheklov qo'yish. “Digital detoks” haftalik odat sifatida joriy qilinishi mumkin.

3. Oila a'zolari o'rtasida doimiy muloqotni yo'lga qo'yish

Har kuni kamida 30 daqiqa oila bilan birga ovqatlanish, suhbatlashish, muammolarni ochiq muhokama qilish — bu juda muhim.

4. Ota-onalar uchun tarbiyaviy treninglar

Psixologlar yordamida oilaviy muammolarni hal qilish, zamonaviy tarbiya uslublarini o'rganish foydali bo'ladi.

Zamonaviy dunyo oilaviy qadriyatlarni sinovdan o'tkazmoqda. Biroq muvozanatni saqlash mumkin — buning uchun biz an'anaviy qadriyatlarni qadrlash bilan birga, zamonaviy hayotning talablarini ham inobatga olishimiz kerak. Har bir oila bu yo'lda o'z roli va mas'uliyatini chuqur anglab yetmog'i lozim.

Mashhura JO'RAQULOVA

Ishonch.uz