Tarixda bu hodisa bir necha marotaba kuzatilgan va ilmiy tajribalar orqali isbotlangan. Misol uchun, ikkinchi jahon urushi davrida sodir bo‘lgan voqea va AQShning Baylor tibbiyot kolleji o‘tkazgan mashhur tadqiqot plasebo effektining naqadar kuchli ekanini ko‘rsatadi. Bu voqealar nafaqat tibbiyotga, balki kundalik hayotga ham chuqur taʼsir qiluvchi xulosalarga olib keladi: odam nimaga ishonsa, tanasi ham o‘sha yo‘sinda javob qaytaradi.

Miyaning “men hozir morfiy qabul qildim” degan taxmini og‘riqni kamaytiruvchi tabiiy moddalar endorfinlar ishlab chiqarilishiga olib kelgan. Natijada tanada haqiqiy og‘riqni engillashtiruvchi vosita ishga tushgan.

Plasebo effektini faqat “o‘zini ovutish” deb qabul qilish noto‘g‘ri. Aslida u yuqori darajada biologik tuzilishlarga ega. Misol uchun, dopamin – motivatsiya va energiya hissini orttiradi. Endorfin – tabiiy og‘riq qoldiradi. Serotonin – kayfiyat va tinchlikni yaxshilaydi. Miyaning kutish tizimi juda faol bo‘ladi. Agar inson natija bo‘lishiga ishonsa, miya “shu natijani yaratish” uchun yordamchi vositalarni ishga soladi. Yaʼni, miya unga taʼsir qilayotgan omilga real bo‘lmagan bo‘lsa ham, uni “bor” deb qabul qilib, fiziologik javob yaratadi.

Plasebo effekti tibbiyot bilan cheklanib qolmaydi. U odamning kundalik qarorlarida, odatlarida, ish faoliyatida, hatto isteʼmol mahsulotlariga bo‘lgan munosabatida ham namoyon bo‘ladi. Misol uchun, yangi sport poyabzali odamni “endi tezroq yuguraman” deb ishontirsa, natijada chindan tezroq yugura boshlaydi. Vitamin C ni tinchlantiruvchi dori deb o‘ylash orqali yurak urish sekinlashib, asabiylik kamayadi. Ushbu hodisalar shuni anglatadiki, insonning natija haqidagi tasavvuri ko‘p hollarda natijaning o‘zidan ham kuchliroq taʼsir ko‘rsatadi.

Plasebo effekti – inson ongining tanaga bo‘lgan kuchli taʼsirining yorqin isbotidir. U bizga shunday muhim haqiqatni ko‘rsatadi: organizmning tiklanishi ko‘p jihatdan miya qanday kutish va ishonchlarga ega ekaniga bog‘liq. Tibbiyotda plasebo effekti ko‘pincha nazorat guruhi sifatida qo‘llanadi, ammo uning o‘zi ham mustaqil hodisa sifatida qiymatga ega. Kundalik hayotda esa bu taʼsir o‘ziga ishonchni oshirish, maqsadlarga erishish, motivatsiyani mustahkamlash, hissiy barqarorlikni qo‘llab-quvvatlash kabi jarayonlarga sezilarli taʼsir ko‘rsatadi. Demak, inson faqat tashqi vositalarga emas, balki o‘z ishonchiga ham tayanishi kerak. Baʼzan tanani tuzatishdan oldin, miyani ishontirishning o‘zi ham kifoya bo‘lishi mumkin.

Dildora DO‘SMATOVA

Ishonch.uz