Ҳозирги ўқитувчилар энди далада жисмоний меҳнат билан эмас, балки рақамли майдон ва ҳисоботбозлик уммонида занжирбанд. Ҳар хил шиорлар остида ўтказилаётган спорт мусобақалари, турфа маънавий тадбирлар устозларнинг жисмоний-маънавий қувватини ошираётгандир, лекин уларнинг кўзларида чарчоқ устувор.

Қизиқ, сифатли замонавий таълим деганда биз фақат рейтинглар ва электрон журналлардаги рақамларни тушунмаяпмизми? Ўқитувчининг бор диққат-эътибори телефондаги платформани тўлдиришга қаратилган бир пайтда, боланинг қалбидаги саволларга ким жавоб беради? Ҳақиқатан ҳам, сифатни оширяпмизми ёки шунчаки муаммолар устига ялтироқ қоғоз ўраяпмизми?

Ўқитувчиларнинг иш столига бир назар солинг, унда китоб ва дафтар эмас – смартфон ёки ноутбук турганига гувоҳ бўласиз.

Тўғри, таълимни рақамлаштириш орқали тизимни шаффофлаштирмоқчи ва муаллимларнинг юкини енгиллаштирмоқчи эдик. Бироқ реал ҳолат бунинг мутлақо аксини кўрсатмоқда. Электрон журнал, онлайн платформалар ва турли мониторинг тизимлари уларни таълимдан виртуал ҳисобот томон суриб қўйгандек...

Дарс жараёнини тасаввур қилиб кўринг. Ўқитувчи мавзуни тушунтириш, боланинг иқтидорини пайқаш ва у билан индивидуал ишлаш ўрнига қўлидаги телефонга термулиб, давомат қилиш, қўйилган баҳоларни базага киритиш билан овора. Бундай пайтда интернет панд берса ёки тизим ишламай қолса, томошани кўраверасиз. Ҳозирги тизим учун бола нима ўрганаётгани эмас, балки дарсда ўтириши, ўзини тутиши муҳимроқдек…

Рақамли ислоҳотларнинг моҳияти билим сифатини оширишдан иборат бўлиши керак эди. Лекин ҳозирча биз фақат рақамлар ортидан қувиш ва ҳисобот учун ҳисобот бериш босқичида тўхтаб қолгандекмиз. Энг ачинарлиси, бу жараён ўқитувчининг вақтини тежаш ўрнига, шахсий ва дам олиш вақтини ҳам ўғирламоқда. Кечқурун оила даврасида бўлиши керак бўлган педагог қайсидир платформадаги хатоларни тўғрилаш, гуруҳлардаги сўровномаларга жавоб бериш билан овора. Уйида ҳам шу аҳвол. Турмуш ўртоғи, фарзандлари уни вазифасидан «чалғитолмайди», бунга ҳақи ҳам йўқ. Чунки муаллим уйда ҳам муаллимлик қилишга мажбур!

Бугун таълим тизимида янги бир тренд шаклланди, яъни ўқитувчи турли спорт ва маърифий тадбирларнинг универсал иштирокчисига айланди. Аммо бундай тадбирлар кўп ҳолларда ўқитувчининг хоҳишига эмас, балки юқоридан келган буйруқларга бориб тақалмоқда. Ачинарлиси, кўпгина маънавий-маърифий ва спорт тадбирлари таълим сифатини оширишга эмас, тизим фаоллигини кўрсатиб турувчи кўргазмага айланиб бормоқда.

Биз ўқитувчи дам олсин, спорт билан шуғуллансин, маънавиятини, дунёқарашини юксалтирсин, деймиз. Лекин бу жараён қандай кечяпти? Дам олиш кунида ёки ишдан кейин уни мини-футбол, волейбол ўйнашга мажбурлаш адолатданми? Соғлом турмуш тарзи шуми?

Кўпчилик ўқитувчининг иш кунини соат 8:00 дан 14:00 гача, деб ўйлайди. Аммо реал жадвал бошқача. Масалан, Гулчеҳра опанинг сўзларини тинглар эканмиз, унинг асосий вақти ва қуввати қаерга сарф бўлаётганини кўрамиз.

Кўриб турганингиздек, муаллимларни техникага, интернетга ва ZООМ мажлисларига банди қилиб қўйяпмиз. Бу ҳолатда сифат ҳақида қанча гапирмайлик, фойдаси йўқ! Ўқитувчи 150 нафар ота-она номидан «ҳаёт кечирар» экан, реал таълим жарлик ёқасида қолаверади.

Таълим инсон тақдири, миллатнинг эртанги интеллектуал қиёфасидир. Бир томондан ўқитувчини мажбурий меҳнатдан озод қилдик, деб оламга жар соляпмиз, бошқа томондан эса, уларни рақамли мажбуриятлар ва тадбирбозликларга кўмиб ташлаяпмиз.

Аслида ўқитувчига стадиондаги ғалаба эмас – синф­хонадаги хотиржамлик керак! Унга «e-maktab»даги бенуқсон давоматдан кўра, китоб варақлаб, ўз устида ишлаши учун вақт ва қувват зарур! Шундай эмасми? Сиз нима дейсиз?

Дилдора ИБРОҲИМОВА,
Ishonch.uz

Манба: "Ishonch" газетасининг 2026 йил 19 майдаги 59-сони.