AI билан мулоқот қилиш жараёни “prompt” деб аталади. Prompt — бу моделга бериладиган аниқ кўрсатма, вазифа ёки контекст. Оддий қилиб айтганда, бу сунъий интеллектга нима қилиш кераклигини тушунтириш жараёнидир. Аниқ тузилган prompt натижанинг сифатини белгилаб беради.

Мутахассислар таъкидлашича, самарали prompt қуйидаги элементларни ўз ичига олиши лозим: рол, контекст, аниқ вазифа ва жавоб формати. Масалан, “Мақола ёз” деган топшириқ ўрнига “Таълим соҳасида сунъий интеллектнинг ўрни ҳақида 1200 сўзлик таҳлилий мақола ёз, журналистик услубда” деб ёзиш анча самарали ҳисобланади.

Сунъий интеллект инсон каби фикрламайди. У катта ҳажмдаги маълумотлар асосида кейинги энг мос сўзни эҳтимолий ҳисоб-китоб орқали танлайди. Шу сабабли ноаниқ топшириқ ноаниқ натижага олиб келади. Аниқ ва тизимли кўрсатмалар эса модел диққатини керакли нуқтага қаратади.

Prompt тузишда zero-shot ва few-shot усуллари қўлланилади. Zero-shot — моделга намуна бермасдан вазифа юклаш. Few-shot эса вазифадан олдин бир нечта намуна келтириш орқали аниқликни ошириш усулидир.

Айрим ҳолатларда моделдан фақат натижа эмас, балки натижага қандай келганини ҳам кўрсатиш талаб этилади. Бу усул “Chain-of-Thought” деб аталади. Босқичма-босқич фикрлаш хатолар эҳтимолини камайтиради ва таҳлил сифатини оширади.

Мутахассислар фикрича, AI берган биринчи жавоб якуний натижа эмас. “Post-Prompting” — бу олинган жавобни таҳлил қилиш, тузатиш ва такомиллаштириш жараёнидир. Масалан, аввал мақола ёзилади, кейин соддалаштирилади, грамматик хатолар тузатилади ва охирида SEO талабларига мослаштирилади.

Йирик вазифаларни битта prompt орқали бажариш самарасиз бўлиши мумкин. Шу сабабли “Prompt chaining” — яъни вазифани бир нечта босқичга бўлиш усули қўлланилади. Бу ёндашув маълумотларни тизимлаштиришга ёрдам беради.

Айрим замонавий AI тизимлари жавоб беришдан олдин ташқи маълумотлар базасидан маълумот қидиради. Бу усул “Retrieval-Augmented Generation” деб аталади ва нотўғри маълумот бериш эҳтимолини камайтиради.

Сунъий интеллект билан ишлашда хавфсизлик муҳим аҳамиятга эга. Prompt injection ва бошқа зарарли кўрсатмалардан ҳимоя қилиш учун махсус фильтр ва назорат тизимлари жорий қилинмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, сунъий интеллект имкониятларини тўлиқ очиш учун аниқ prompt, итератив такомиллаштириш ва хавфсизлик чоралари муҳим аҳамият касб этади. Технология тез ривожланаётган бир пайтда инсоннинг асосий устунлиги — тўғри савол бера олиш қобилияти бўлиб қолмоқда.

Акмал Ганиев,
Халқаро Нордик университети Саноатни бошқариш ва рақамли
технологиялар кафедраси катта ўқитувчиси

Амирбек Дилов,
Халқаро Нордик университети
Компютер инжиниринги талабаси