Таонинг ота-онаси унинг даҳолигини билишган бўлса-да, болани ёшлигидан қаттиқ ўқишга мажбурламадилар. Бунинг ўрнига, уни тенгдошлари билан бирга мактабга боришга ва табиий равишда ривожланишига имкон беришди. 9 ёшида Тао университет даражасидаги курсларда қатнаша бошлади ва тезда ўз истеъдодини намойиш этди. Ўша пайтда Тао ажойиб ўқувчи эди ва SAT математика имтиҳонида юқори балл олди. Ақли ва меҳнатсеварлиги туфайли Тао кўплаб мукофотларга сазовор бўлди. 10 ёшида у Халқаро математика олимпиадасида бронза медалини қўлга киритди. Бир йил ўтгач, Тао кумуш медални қўлга киритди. 13 ёшида келиб чиқиши хитойлик бўлган бола тарихда олтин медални қўлга киритган энг ёш иштирокчига айланди.

Олимпиада олтин медалини қўлга киритгандан сўнг, Тао 14 ёшида Флиндерс университетига ўқишга кирди ва уни атиги икки йил ичида имтиёзли диплом билан битирди. Бу даврда Терренс Тао ўзининг биринчи китобини ёзди, унда Халқаро математика олимпиадасида (IMO) математик муаммоларни ечиш усуллари ва тажрибалари ҳақида гап боради.

1992 йилда Тао магистрлик даражасини ва аспирантурада ўқиш учун Фулбрайт стипендиясини олди. 21 ёшида у Принстон университетида (АҚШ) докторлик даражасини олди ва Калифорния университетида дарс беришни бошлади. У ерда Тао 24 ёшида профессор унвонини қўлга киритди. У университетдаги ушбу академик лавозимга тайинланган энг ёш одам эди. Терренс Тао дунёдаги энг ақлли учта одамдан бири бўлиб, IQ даражаси 230 га тенг, бу ҳатто Эйнштейн, Исаак Ньютон ва Стивен Хокингдан ҳам ошиб кетади. У давримизнинг энг кўзга кўринган математики ҳисобланади.

Кўп йиллар давомида Терренс Тао ўз вақтининг кўп қисмини математика ривожига бағишлади. Ёш бўлишига қарамай, у бу соҳада кўплаб мукофотларга сазовор бўлган. Истеъдодли математик 2000 йилда Салем мукофотига ва 2002 йилда Бочер хотира мукофотига сазовор бўлган. Унинг ютуқлари шунчалик ажойибки, оммавий ахборот воситалари уни “Математика дунёсининг Моцарти” деб аташди. 2006 йилда, 31 ёшида Тао нуфузли мукофот бўлган Fields медалини олди, у кўпинча “Математика бўйича Нобел мукофоти” деб аталади.

Кўп ўтмай, ёш профессор рақамли тасвирларни сиқиш усуллари назариясини муваффақиятли ишлаб чиқди, бу Американинг Technology Review журнали томонидан 2007 йилда кашфиёт технологияси сифатида тан олинди. Тадқиқот фаолияти давомида Тао математик ҳамжамият томонидан математик тадқиқотларнинг қарийб 10 та муҳим соҳасига, жумладан, гармоник таҳлил, қисман дифференциал тенгламалар, комбинаторика, аналитик сонлар назариясига қўшган ҳиссаси учун эътирофга сазовор бўлди.

Таонинг энг машҳур ютуқларидан бири математик Бен Грин билан биргаликда исботлаган теоремасидир. Улар туб сонлар кетма-кетлигида исталган узунликдаги арифметик прогрессияларни топиш мумкинлигини исботладилар. Бу сонлар назариясидаги асрлик жумбоқлардан бирини ҳал қилди ва туб сонларнинг тартибсиз табиатида ҳам муайян қонуниятлар борлигини кўрсатди. Тао математик физика ва суюқликлар ҳаракатини тавсифловчи қийин тенгламалар устида ишлайди. У миллион долларлик мукофот қўйилган Навье-Стокс тенгламаларининг силлиқ ечимлари мавжудлиги ёки йўқлиги муаммоси устида катта илгарилаш қилди. У айрим шароитларда бу тенгламалар “портлаб” кетиши (чексизликка қараб кетиши) мумкинлигини кўрсатувчи моделларни яратди.

2016 йил ҳолатига кўра, математик академик ҳамжамият учун муҳим аҳамиятга эга бўлган 300 дан ортиқ мақола ва 17 та китоб нашр этди. Терренс Тао нафақат ўз фаолиятида муваффақият қозонган, балки кўпчиликнинг ҳасадига сабаб бўлган. У ҳар доим жуда юқори ҳиссий ақлга эга дўстона, очиқкўнгил инсон сифатида таърифланади, шунинг учун бу хитойлик математик кўпчилик томонидан ҳурмат қилинади.

Тао шахсий ҳаётда ҳам ақлли танловни амалга оширган. Осиёлик математика даҳоси NASA`нинг Реактив ҳаракат лабораторияси муҳандисига уйланди. Уларнинг бир ўғли ва бир қизи бор. Тиғиз иш жадвалига қарамай, Терренc Тао оиласи билан вақт ўтказишни ҳеч қачон унутмайди. Бу математикнинг мустаҳкам ва бахтли никоҳини сақлаб қолишга ёрдам беради.

Ҳозирда Калифорния университетида дарс беришдан ташқари, Терренc Тао ўзини математика ривожига бағишлашда давом этмоқда. У шунингдек, АҚШ Фан ва Технологиялар маслаҳат кенгашининг сунъий интеллект (СИ) тадқиқот гуруҳида ҳам ишлайди. 51 ёшида бу осиёлик даҳо ўзининг бой ва мазмунли ҳаёти билан кўпчилик томонидан ҳайратга солади, бунда у ҳам мартаба, ҳам оилани устувор вазифа қилиб қўяди.

Машҳур математик ўзининг камтарлиги билан ажралиб туради. Таонинг ўз блоги бор (What's new), у ерда у ўзи ишлаётган математик муаммоларни, мақолаларни оммага очиқ жойлаштириб боради. У ерда исталган талаба ёки ҳаваскор математик унга савол бериши ва муҳокамада қатнашиши мумкин.

Тао сунъий интеллект терхнологиялари билан ҳам фаол ишлайди. Кўплаб олимлар сунъий интеллектнинг ривожланишига шубҳа билан қараган бир пайтда, Тао ундан биринчилардан бўлиб фаол фойдаланишни бошлади. У ChatGPT ва бошқа СИ воситаларини ўз ишига фаол татбиқ этмоқда.

Аброр Зоҳидов