МЖтКнинг деярли ишлатилмайдиган моддаси ёки давлат тилини менсимаганлар нега жавобгарликка тортилмаяпти?

Ижтимоий тармоқда кўзингиз тушса бўлса керак: бир ойлар аввал Сурхондарёда чиқиндидан энергия олиш йўналиши бўйича муҳим лойиҳага пойдевор қўйилди. Шу муносабат билан ўтказилган маросимда вилоят раҳбарияти ҳам иштирок этган. Бироқ ҳозир гап бу ҳақда эмас, балки саҳнага ўрнатилган улкан матоли лавҳадаги ёзувлар хусусида. Яъни хорижий ҳамкорлар билан биргаликда қўл урилган тадбир мавзуси хитой ва рус тилларида акс эттирилган-у, аммо ўзбек тилидаги бирор жумлага кўзингиз тушмайди. Ушбу масала давлат тилига бефарқ бўлмаган айрим ватандошлар томонидан тармоқда муҳокамаларга олиб чиқилди, аммо мавзу юзасидан бирор ваколатли идоранинг расмий изоҳини учратмадик.

Яшириб нима қилдик, тилга олинган воқелик ягона мисол эмас. Турли даражадаги тадбирларда, айрим объектлар ва жамоат жойларида ўрнатилган пешлавҳалар, эслатмалар ва кўрсаткичларда рус, инглиз, хитой тилларидаги ёзувлар битилган, бироқ давлат тилидагиси “унутилган” ҳолатлар тез-тез учраб туради. Албатта, Ўзбекистон – байналмилал юрт, турли миллат вакиллари истиқомат қилади. Ўзга тилларга нисбатан эътироз ёки ҳурматсизлик бўлиши мумкин эмас. Лекин муайян маълумотни бир неча тилда жамоатчиликка етказмоқ мақсад қилинар экан, энг аввало, ўзбек тилида ёзилиши керак эмасми? Давлат тилини ривожлантириш департаменти шу масалада нега суст назорат олиб боряпти?

Биламизки, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 42-моддаси «Давлат тили тўғрисидаги қонунчиликни бузиш» деб номланади. Ушбу нормага кўра, фуқароларнинг тарбия ва таълим беришда тилни эркин танлашдан иборат ҳуқуқларини бузиш, тилдан фойдаланишда тўсқинлик қилиш ва чеклаш, давлат тилини, шунингдек Ўзбекистон Республикасида яшовчи бошқа миллатлар ва элатларнинг тилларини менсимаслик базавий ҳисоблаш миқдорининг икки бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Олий суднинг интерактив хизматлар порталидаги суд қарорлари жамланмасидан кўринишича, 2025 йилда мамлакат бўйича давлат тили тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ биттагина (!) маъмурий иш кўриб чиқилган. Бунисига нима дейсиз? У ҳам бўлса, ўзга миллатли ватандошимиз фейсбук фойдаланувчиларидан бири билан тортишув асносида ўз тили камситилганлигидан арз қилиб, тегишли органга мурожаат этганлиги натижасида қўзғатилган.

Тўғри, бу масалада маъмурий иш қўзғаш ваколати адлия ва прокуратура органларига берилган. Бироқ ҳеч бўлмаганда, жиддий эътирозга сабаб бўлаётган ҳолатлар юзасидан департамент давлат назоратини олиб борувчи тузилма сифатида иш қўзғашга ваколатли идораларга ҳужжатларни тақдим этса бўлмайдими?

Сурхондарёдаги ҳолат мисолида айтиш мумкинки, шу ва шунга ўхшаш вазиятларда Республика миқёсидаги идоралар раҳбарияти ҳамда маҳаллий ҳокимликларнинг маънавият ва давлат тили масалалари бўйича маслаҳатчилари хизмат одоби нуқтаи назаридан айни масалада ҳар доим ҳам раҳбарига қарши боролмаслиги мумкин. Аммо шундай кезларда Давлат тилини ривожантириш департаменти бошқаларга ибрат бўлиши учун ҳам юқоридаги қонун нормасини ишлатиш учун амалий ҳаракат қилса бўлади-ку?! Ёки бутун бошли тузилма, машҳур адибимиз ибораси билан айтганда, “ҳуштак чалишга” ҳам ярамайдими?

Нурилло Нўъмонов,
“Ishonch”