2026 йил 22 июнда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлашга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги Қонуни билан бу борадаги ҳуқуқий механизмлар кучайтирилди. Хусусан, коррупцияга қарши комплаенс ва ички назорат тузилмаларининг мақоми мустаҳкамланиб, коррупциявий хавфларни аниқлаш ва баҳолаш, манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш ҳамда коррупция ҳақида хабар берган шахсларни ҳимоя қилишга қаратилган нормалар белгиланди.

Ушбу ёндашув молия тизимида ҳам ички назоратни кучайтириш, инсон омилини камайтириш ва жараёнларда очиқликни таъминлашни талаб этади.

Жорий йилнинг 27 август куни Ўзсаноатқурилишбанк томонидан Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ва Коррупцияга қарши курашиш агентлиги билан ҳамкорликда «SQB’да коррупцияга қарши курашиш бўйича амалга оширилган ишлар, банк хизматлари кўрсатилишида очиқлик ва шаффофлик, рақамлаштириш ҳамда тизимли ёндашув» мавзусида ўтказилган матбуот анжуманида асосий эътибор ушбу масалаларга қаратилди.

Таъкидланганидек, банк ўз фаолиятидаги йигирмадан ортиқ функцияларни коррупциявий хавф нуқтаи назаридан баҳолаб чиқди. Юқори хавф даражасидаги функция сифатида фақат битта – кредит ажратиш билан боғлиқ жараён топилди. Бу баҳо фақат ички таҳлил билан чекланиб қолмади. Мижозлар ва ходимлар иштирокида ўтказилган аноним сўровда ҳам қатнашчиларнинг ярмидан кўпи кредитлашни энг таъсирчан жараён сифатида кўрсатди. Шу билан бирга, 2,5 мингдан зиёд респондентнинг деярли барчаси банк хизматлари очиқ ва шаффоф тарзда кўрсатилаётганини тасдиқлади.

Жорий йилнинг 1 июль ҳолатига кўра, “SQB Mobile” иловаси фойдаланувчилари сони уч миллиондан ошди, илова орқали амалга оширилган рақамли тўловлар ҳажми 12 триллион сўмни ташкил этди. Давлат хизматлари учун рақамли тўловлар етти баробар кўпайган, коммунал тўловлар икки баробарга ортган, онлайн микрокредитлар бўйича ҳам сезиларли ўсиш қайд этилган.

Йилнинг биринчи ярмида банкнинг махсус алоқа каналларига коррупция масалаларига оид ўттиздан ортиқ хабар ва мурожаат келиб тушди. Ўтказилган хизмат текширувларидан сўнг йигирмадан зиёд ходимга интизомий чора кўрилди, 11 нафари билан меҳнат шартномаси бекор қилинди. 9 та ҳолат бўйича материаллар ҳуқуқий баҳо олиш учун ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга юборилди.

Профилактиканинг иккинчи йўналиши – манфаатлар тўқнашувини олдиндан аниқлаш. Тўрт мингдан зиёд ходимдан олинган декларациялар таҳлил қилиниб, аниқланган ҳолатлар банкнинг “Одоб-ахлоқ” комиссиясида кўриб чиқиш йўли билан уларни бартараф этиш бўйича тегишли чоралар кўрилди.

Профилактика ходимларнинг ҳуқуқий саводхонлигисиз кутилган натижани бермайди. Йилнинг биринчи ярмида мингдан ортиқ ходим семинар-тренинглар ва мустақил таълим асосида ўқитилди, уларнинг бир қисми «Коррупцияга қарши курашиш виртуал академияси» электрон платформасида ҳамда ISO 37001 халқаро стандарти талаблари бўйича махсус ўқувларда қатнашди. Ҳудудларда аҳоли ва тадбиркорлар билан ўтказилган учрашувларга 200 дан ортиқ фуқаро ва бизнес вакиллари жалб этилди.

Халқаро мезонлар банк учун ташқи ўлчов вазифасини бажармоқда. SQB коррупцияга қарши курашиш менежмент тизими бўйича ISO 37001 сертификатини 2022 йилда олган, 2025 йилда унинг стандарт талабларига мувофиқлиги қайта тасдиқланган эди. Мазкур жараённинг мантиқий давоми сифатида матбуот анжумани доирасида “CERT International” халқаро сертификатлаш ташкилоти томонидан банкка ISO 37001:2025 стандартига мувофиқлик сертификати расман топширилди.

Дилдора ДЎСМАТОВА
Ishonch.uz