Mazkur qaror elektron to'lov tizimini keng joriy etish, shaffoflikni ta'minlash va ortiqcha naqd pul aylanmasini kamaytirish maqsadida qabul qilingan edi. Endilikda avtobus salonlarida naqd pul qabul qilinmaydi. Naqd to'lashni istagan yo'lovchilar esa bekatlar yaqinidagi Paynet, MultiPay yoki Oson infokioskalari orqali bir martalik chipta xarid qilishi lozim.

Transport nazorati inspektsiyasi ma'lumotlariga ko'ra, 2025 yilning 11 oyi davomida 19 632 ta, 2026 yilning yanvar-fevral' oylarida 18655 ta qoidabuzarlik holati aniqlangan. Yo'l haqini to'lamagan yo'lovchilarga Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksning 144-moddasiga asosan BHMning 10 foizi — 41 200 so'm miqdorida jarima qo'llangan. Shunga qaramay, amaliyotda to'lovsiz tushib ketish holatlari hanuz uchramoqda.

Yaqinda mavzuga oid kichik kuzatuv o'tkazdim. Universitetdan chiqib Xadra maydonigacha 91-avtobusda harakatlandim va chiqib-tushayotgan odamlarning to'lov qilishiga e'tiborimni qaratdim. Avtobusda taxminan 30-40 nafar yo'lovchi bor edi. 10-12 ta bekat davomida har bir bekatda 5-6 nafardan yo'lovchi tushdi. Shulardan avtobusga chiqqanda ham, tushganda ham kamida 3 nafari to'lovni amalga oshirmadi. Oddiy hisob-kitob qilinsa, men guvohi bo'lgan holatda yo'lovchilarning qariyb 30 foizi yo'l haqini to'lamadi. Albatta bu har bir insonning vijdoniga bog'liq, ammo vaziyatni shunday qoldirib ham bo'lmaydi, nazarimda. Shunki yo'l transportining rivojlanishi yo'lovchilarning yo'l haqini o'z vaqtida to'lashiga ham bog'liq.

Shiptachilar tizimi bekor qilingach, nazorat asosan kameralar va reyd tadbirlariga yuklatildi. Ammo kamera jarayonni muhrlashi mumkin, ammo yo'l haqini talab qila olmaydi, u bir uskuna xolos.

Balki, avvalgi chiptachilarni ishga qaytarish masalasini ko'rib chiqish kerakdir. Faqat ularning vazifasini zamonga mos ravishda o'zgartirish lozim. Avvallari ular naqd pul yig'ish va chipta berish bilan shug'ullangan bo'lsa, endilikda karta orqali to'lov amalga oshirilganligini nazorat qiluvchi inspektor sifatida faoliyat yuritsa maqsadga muvofiq bo'lardi.

Ya'ni, ular naqd pul bilan ishlamasdan, faqat elektron to'lov intizomini ta'minlashga mas'ul bo'lsa, tizim yanada samarali ishlashi mumkin. Qolaversa, tushumlar ko'paysa, tizim yanada rivojlanadi.

Zeboniso Rasulova,

O'zJOKU talabasi