Donald Jon Tramp 1946 yil 14 iyunda Nyu-York shahrida millioner, ko‘chmas mulk sohasi bilan shug‘ullanuvchi Frederik Trampning oilasida tug‘ilgan. Bo‘lajak prezident ettinchi sinfgacha Kew Forest xususiy maktabida, keyin esa Nyu-York harbiy akademiyasida o‘qigan. 1968 yilda u Pensilvaniya universitetining Uorton maktabini iqtisodiyot bo‘yicha bakalavr darajasi bilan tugatgan. 2018 yilda The New York Times gazetasi Tramp ota-onasining aralashuvi va noto‘g‘ri tashxis tufayli o‘qish paytida harbiy chaqiruvdan qochganini xabar qilgan. Gazetaning yozishicha, bu 1968 yilda, Vetnam urushi avj olgan paytda sodir bo‘lgan.

Taxminan shu vaqt ichida Tramp oilaviy biznesga qo‘shildi. Keyinchalik u otasidan 1 million dollar qarz olganini, keyinchalik uni qaytarishi kerakligini aytgan. Forbes nashriga bergan intervyusida Tramp bolaligida u va akasi birinchi ishini boshlash uchun gazlangan ichimliklar idishlarini yig‘ishga majbur bo‘lganini ham aytgan.

1970-yillarning boshlarida AQShning bo‘lajak prezidenti Trump Management rivojlanish kompaniyasining prezidenti bo‘ldi. Tez orada u uni Trump Organazation deb o‘zgartirdi va mehmonxonalar, kazinolar va golf maydonchalari qurish uchun ishlatdi. 1978 yilda Tramp birinchi marta Nyu-York shahridagi Grand Central Station yaqinidagi tashlandiq Kommodor mehmonxonasini taʼmirlash ishlarini amalga oshirganida ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini tortdi. Ikki yil o‘tgach, u Manxettendagi ko‘p maqsadli osmono‘par bino Tramp Tauerni qurish huquqini qo‘lga kiritdi. Hozirda u Tramp korporatsiyasining bosh qarorgohi sanaladi. Bo‘lajak Oq uy egasining kompaniyasi Janubiy Koreya, Kanada va BAAda ham faoliyat yuritgan.

1980-yillarning oxirlariga kelib, Tramp otasining biznes imperiyasidan taxminan 50 million dollar daromad olgan edi. Turli vaqtlarda u Atlantik-Siti shahrida uchta kazino, elit golf klublari va Qo‘shma Shtatlarda hamda xorijda sayyohlik kurortlariga egalik qilgan. U hatto Tramp universitetini ham tashkil etdi. 1988 yilda magnat Eastern Air Lines aviakompaniyasini 380 million dollarga sotib oldi va uni Trump Shuttle deb nomladi. Biroq, uch yildan so‘ng, kreditlar bo‘yicha to‘lovlar to‘lanmaganligi sababli, aviakompaniya banklar tomonidan qaytarib olindi. Biznesmen o‘z boyligining bir qismini Trump savdo belgisidan oldi, bu savdo belgisi hali ham turli sohalarda, jumladan, rivojlanish, mehmondo‘stlik va boshqa sohalarda faoliyat yurituvchi kompaniyalar tomonidan qo‘llanilmoqda.

Biroq Tramp biznesida hammasi silliq ketmagan va hatto bankrotga ham uchragan vaqtlari bo‘lgan. Tramp shaxsan o‘zi hech qachon bankrotlik eʼlon qilmagan, ammo u bilan bog‘liq kompaniyalar bir necha bor bankrotlik uchun ariza berishgan. The Washington Post xabar berishicha, Taj Mahal ko‘ngilochar majmuasi 1991 yilda bankrotlik uchun ariza bergan. 1992 yilda Atlantik-Siti shahridagi yana ikkita kazino bankrotlik uchun ariza yo‘llagan. Bo‘lajak prezidentning baʼzi bizneslari 2004 va 2009 yillarda ham bankrot bo‘lgan. Tramp universiteti taqdiri esa sud jarayoni bilan yakunlandi: sobiq talabalar ularga muvaffaqiyatli ko‘chmas mulk investitsiyalari bo‘yicha o‘qitish vaʼda qilinganini daʼvo qilishdi, ammo buning o‘rniga ularga qimmat kurslar va seminarlar sotildi. Tramp aybini tan olmasdan sobiq tinglovchilarga 25 million dollar to‘lashga rozi bo‘ldi.

Tramp tarjimai holidagi eng asosiy nuqtalar bu uning davlat rahbari sifatidagi faoliyati va saylovoldi jarayonlaridir. Donald Tramp 2016 yildan 2024 yilgacha ketma-ket uch marta Respublikachilar partiyasidan prezidentlikka nomzod bo‘ldi. Uning doimiy shiori “Amerikani yana buyuk qilish” (Make America Great Again) edi. Milliarder birinchi muddatda sobiq davlat kotibi Hillari Klintonni mag‘lub etdi va 306 ta saylovchi ovozini (talab qilinadigan 270 ta ovozdan) qo‘lga kiritdi, garchi u xalq soni bo‘yicha ovoz berishda yutqazgan bo‘lsa ham. Tramp 70 yoshida lavozimga kirishdi va o‘sha paytdagi eng keksa birinchi marta Amerika prezidenti bo‘ldi. Ilgari bu rekord 69 yoshli Ronald Reyganga tegishli edi.

Saylovdan so‘ng mamlakat bo‘ylab norozilik namoyishlari to‘lqini avj oldi: Tramp irqchilik, ayollarga nisbatan nafrat va yolg‘onchilikda ayblandi. Oq uyga kelganidan beri 45-prezident haqiqatan ham bahsli siyosat yuritdi. Masalan, u Eron, Liviya, Somali, Sudan, Suriya va Yaman fuqarolarining AQShga kirishini taqiqladi, hujjatsiz immigrantlarning oilalarini ajratishga ruxsat berdi, Meksika bilan chegarada devor qurishni va Xitoy bilan savdo urushini boshladi va dunyo davlatlariga qarshi ko‘plab bojlar joriy qildi.

Tramp ko‘pincha siyosiy ritorikani immigratsiyaga qaratadi, ammo uning o‘z ajdodlari ham Qo‘shma Shtatlarga muhojir sifatida ko‘chib kelgan. Uning onasi Meri Enn Makleod Shotlandiyaning Lyuis orolida tug‘ilgan va 1930 yilda AQShga ko‘chib o‘tgan. U Fred Trampga turmushga chiqishdan oldin Nyu-York shahrida uy xizmatchisi bo‘lib ishlagan. Bo‘lajak prezidentning otasi esa Nyu-York shahrida nemis muhojirlari oilasida tug‘ilgan.

2020 yilgi saylovlardagi mag‘lubiyatga qaramay Tramp kurashni davom ettirdi. Demokratik partiyaning siyosati unga qo‘l keldi, 2024 yilgi saylovoldi mitingidagi suiqasd esa Donaldning obro‘sini keskin ko‘tarib yubordi. Jo Bayden yoshi sabab saylovda qatnashishdan voz kechdi, uning o‘rniga kelgan Kamala Xarrisning reytingi esa ko‘ngildagidek emasdi. 2024 yilgi saylovlarda g‘alaba qilgan Tramp AQSh tarixida mag‘lubiyatdan so‘ng prezidentlik kursini qaytarib olgan ilk rahbarga aylandi. U shuningdek, ikki saylovda ikki ayol nomzodni enggan ilk prezident sanaladi.

Tramp ikki marta impichment qilingan yagona AQSh prezidenti bo‘ldi. 2019 yilda Vakillar palatasi milliarderni o‘z vakolatlarini suiisteʼmol qilish va Kongressga to‘sqinlik qilishda aybladi, chunki u Ukraina tomoniga o‘zining Demokratik raqibi Jo Baydenni sudga berish uchun bosim o‘tkazgan, ammo prezident oxir-oqibat 2020 yilgi saylovlarda mag‘lub bo‘lgan (u 232 saylovchi ovozini olgan). Respublikachi mag‘lubiyatini tan olishdan bosh tortdi va tarafdorlari bilan birgalikda saylov natijalariga eʼtiroz bildirishga urindi. 2021 yil 6 yanvarda AQShning 45-prezidentini qo‘llab-quvvatlovchi namoyishchilar olomoni Kapitoliy binosiga bostirib kirishdi. Hujum natijasida besh kishi halok bo‘ldi. Bir hafta o‘tgach, Vakillar palatasi Trampga ikkinchi marta impichment eʼlon qildi. Biroq, uni lavozimidan chetlashtirishga qaratilgan ikkala urinish ham muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Bloomberg maʼlumotlariga ko‘ra, Trampning sof boyligi 6,5 ​​milliard dollarga baholanmoqda. U dunyoning eng boy 500 kishisi ro‘yxatida 481-o‘rinni egallaydi. Forbes Trump Media and Technology Group qiymatini 5,6 milliard dollarga, magnatning ko‘chmas mulkini 1,1 milliard dollarga, golf klublari va dam olish maskanlarini 810 million dollarga va boshqa aktivlarini 510 million dollarga baholagan. Yana bir fakt: AQSh rahbari umuman alkogol isteʼmol qilmaydi. Buning sabablaridan biri alkogolizmdan aziyat chekkan akasi Fredning o‘limi edi. Tramp diet koka-kolani juda yaxshi ko‘rishi bilan mashhur. Financial Times nashrining yozishicha, Oval kabinetda gazlangan ichimlikni buyurtma qilish uchun maxsus qizil tugma mavjud.

Trampning ikkinchi muddatdagi rahbarligi, mutaxassislarga ko‘ra, silliq ketayotgani yo‘q. AQSh aholisining katta qismi uning siyosatini maʼqullamaydi. Masalan, 2026 yil may oyidagi maʼlumotlarga ko‘ra, Newsweek tomonidan eʼlon qilingan American Research Group so‘rovida Trampning reytingi uning prezidentlik davridagi ikki muddati davomida eng past darajaga tushib ketgan. Respondentlarning 31 foizi Trampning faoliyatini maʼqullagan, 64 foizi esa maʼqullamagan. Aprel oyida bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 32% va 63% ni tashkil etdi. CNN uchun o‘tkazilgan may oyidagi so‘rovga ko‘ra, respondentlarning 65 foizi Trampning faoliyatini maʼqullamasligini aytishgan, atigi 35 foizi esa maʼqullagan. Bu aprel oyiga nisbatan norozilikning bir foizga oshganini anglatadi. Tramp reytingi tushib ketishi sabablari qatorida Eronga nisbatan agressiv va muvaffaqiyatsiz harbiy kampaniya, AQSh iqtisodiyotiga zarba berayotgan bojlar siyosati, yoqilg‘i narxining oshishi va Evropadagi ittifoqchilar bilan o‘zaro ishonchsizlikning kuchayishi sabab qilib keltirilgan. Bundan tashqari, Rossiya-Ukraina urushini bir kunda tugatishga vaʼda bergan prezident nafaqat buni amalga oshira olmadi, balki Yaqin Sharqda yangi notinchlikning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi.

Abror Zohidov