Bugun hayotimizni, iqtisodiy holatimizni banklarsiz tasavvur qilib bo'lmaydi. Jahon iqtisodiyotida ham ularning o'rni juda katta. Albatta, eng yirik va boy banklar rivojlangan davlatlarga to'g'ri keladi. Xalqaro bank reytinglari umumiy aktivlarga asoslangan. Xitoy gigantlari bir necha yillardan beri reytingda ustunlik qilib kelmoqda, bu asosan ushbu mamlakatning yuqori iqtisodiy va ishlab chiqarish o'sish sur'atlariga ega global iqtisodiy markaz sifatida paydo bo'lishi bilan bog'liq.

Hozirda eng yirik o'nta bankning to'rttasi “Katta to'rtlik” nomi bilan tanilgan va Xitoyda joylashgan. Quyida dunyodagi eng yirik o'nta bank (2025-2026 yillar holatiga ko'ra) bilan tanishib o'tamiz.

1. Xitoy sanoat va tijorat banki (Industrial & Commercial Bank of China)

Xitoyning mazkur tijoriy tashkiloti mamlakatning butun bank sektorining beshdan bir qismini nazorat qiladi. Uning 2021 yil boshidagi aktivlari 4,91 trln. dollarni tashkil etdi. Bu dunyodagi eng boy bank bo'lib, bozor kapitallashuvi 231 milliard dollarni tashkil etadi. Uning aktivlarining taxminan 70% davlatga tegishli. Bank 1984 yilda tashkil etilgan va hozirda qariyb yarim million kishini ish bilan ta'minlaydi. Uning chet ellarda 100 dan ortiq filiallari bor, ular orasida Kanada, Makao, Turkiya, Rossiya va boshqa mamlakatlar mavjud. Muassasa turli valyutalar va yuanda moliyalashtirishni taklif etadi.

2. Xitoy qishloq xo'jaligi banki (Agricultural Bank of China)

Bu dunyodagi ikkinchi yirik bank sanaladi, uning aktivlari 4,008 milliard dollarni tashkil etadi. Xitoy qishloq xo'jaligi banki 1951 yilda Kooperatsiya banki va Fermerlar bankining birlashishi orqali fermerlar va kolxozlarga yordam berish uchun tashkil etilgan. Ushbu davlatga qarashli gigantning mamlakat bo'ylab 25 000 ta filiali va 330 million mijozi bor. Uning bozor kapitallashuvi 133 milliard dollarni tashkil etadi, bu uni “Kapitalizatsiya bo'yicha dunyodagi eng yirik banklar” guruhidan biriga aylantiradi.

3. China Construction Bank Corp

Ushbu tijoriy muassasa umumiy aktivlari 3,65 trillion dollarni tashkil etgan holda Xitoy moliya institutlari orasida mustahkam mavqega ega. China Construction Bank Corp (CCB) investitsiya bank xizmatlarini taqdim etadi, hukumatning hisob-kitoblari uchun g'aznachilik sektorida ishlaydi va qarz qimmatli qog'ozlari va valyutalar bilan ham bog'liqdir. U farmatsevtika, tibbiy asbob-uskunalar ishlab chiqarish va sog'liqni saqlash xizmatlariga investitsiya qiladi. 1954 yilda tashkil etilgan uning bozor kapitallashuvi hozirda 211 milliard dollarni tashkil etadi. Uning ishchi kuchi 350 000 ga yaqinlashmoqda. 2005 yildan beri u boshqa xorijiy tashkilotlar qatori Xalqaro bankomatlar alyansi a'zosi hisoblanadi.

4. Xitoy banki (Bank of China)

“Dunyoning yetakchi banklari” ro'yxatida to'rtinchi o'rinni 1912 yilda tashkil etilgan Xitoyning eng ishonchli institutlaridan biri egallaydi. 27 mamlakatda filiallari va Xitoy hukumatining 70% ulushiga ega bo'lgan bank ko'p yillar davomida bank sektorida yetakchi bo'lib kelgan. Ko'plab xalqaro hukumat bitimlarida faol ishtirok etuvchi ushbu tashkilot Xitoydagi eng yirik xalqaro bankdir. MDH davlatlari miqyosida 1993 yildan beri Moskvada sho''ba korxonasi ochilgan, kredit berish, investitsiya, aktivlarni boshqarish va sug'urta xizmatlarini ko'rsatadi. Aktivlarning umumiy soni 3627 tani tashkil etadi va uning bozor kapitallashuvi 108 milliard dollarni tashkil etadi.

5. Mitsubishi UFJ Financial Group

Nihoyat, beshinchi pog'onada Xitoy banklarining gegemonligi tugaydi. Ushbu yapon xolding kompaniyasi 3,354 milliard dollarlik aktivlarga ega va ro'yxatda beshinchi o'rinni egallaydi. U 2005 yilda Osakada joylashgan Bank of Tokyo-Mitsubishi va UFJ Bank birlashishi natijasida tashkil etilgan. Bozor kapitallashuvi 63 milliard dollar va butun dunyo bo'ylab keng ofislar tarmog'iga ega bo'lgan MUFG jahonning 40 mamlakatida mijozlarga xizmat ko'rsatadi.

6. JPMorgan Chase & Co

AQShning ushbu muassasasi 3,2 trillion dollarlik umumiy aktivlarni boshqaradi. U bank sohasidagi eng kuchli, muhim va dinamik rivojlanayotgan kompaniyalardan biri bo'lib, bosh qarorgohi N'yu-Yorkda joylashgan. 2000 yilda tashkil etilgan bank bir nechta moliyaviy konglomeratlarning birlashishi natijasida vujudga kelgan. Hozirda u korporativ va xususiy mijozlarga boylikni boshqarish xizmatlarini taklif etadi. Bozor kapitallashuvi 432 milliard dollar bo'lgan holda, u “dunyodagi eng qimmatli bank” sifatida baholanadi.

7. HSBC Holdings

Bank joylashgan mamlakat: Buyuk Britaniya, aktivlari: 2,9 trln. yevro, bozor kapitallashuvi: 113 milliard yevro. 1885 yilda o'sha paytda Britaniya imperiyasining bir qismi bo'lgan Gonkongda tashkil etilgan Yevropaning eng yirik banki dastlab Xitoy va Yevropa o'rtasidagi o'zaro hisob-kitoblarni osonlashtirish uchun tashkil etilgan bo'lib, bu rol' bugungi kunda ham dolzarbligicha qolmoqda. Uning 82 mamlakatda ofislari mavjud va iste'mol kreditlari, korporativ va xususiy moliyaviy xizmatlar, investitsiya bank xizmatlari va boshqa operatsiyalarni taqdim etadi. Uning 10 ta sho''ba korxonasi mavjud.

8. BNP Paribas

“Eng yirik banklar” ro'yxatini 2000 yilda Paribas va Parij milliy bankining birlashishi natijasida paydo bo'lgan frantsuz moliya instituti bilan davom ettiradi. Tijoriy tashkilot moliyaviy va sug'urta xizmatlari sohasida Yevropada yetakchi bo'lib, London, Jeneva va boshqa shaharlarda 75 mamlakatda ofislariga ega. Ushbu tijorat muassasasi 2,9 trillion dollardan ortiq aktivlarga ega bo'lib, bozor kapitallashuvi 68 milliard dollarni tashkil etadi.

9. Bank of America

Bu muassasa Qo'shma Shtatlarda va xorijda keng ko'lamli moliyaviy xizmatlar ko'rsatuvchi bank sanaladi. Uning bosh ofisi Shimoliy Karolina shtatining Sharlotta shahrida joylashgan. Bankning aktivlari umumiy qiymati 2,7 trln dollarni tashkil etadi va bozor kapitallashuvi bo'yicha dunyoda uchinchi o'rinda turadi (286 milliard dollar).

10. Credit Agricole

Bu frantsuz kompaniyasi eng yaxshi 10 ta transmilliy bank ro'yxatini yakunlaydi. Uning balans aktivlari jami 2,4 trillion dollarni tashkil etadi, bozor kapitallashuvi esa 35 milliard dollarni tashkil etadi. U eng barqaror global gigantlardan biri hisoblanadi. Bu yirik muassasa Frantsiya bank sektorining katta qismini nazorat qiladi, aslida u 1894 yilda asosan fermerlarga xizmat ko'rsatish bilan shug'ullanish uchun tashkil etilgandi. Ushbu moliya instituti rivojlanishda davom etmoqda.

Xulosa qilish mumkinki, dunyoning yirik banklarining barchasi eng yirik iqtisodiyotlarda joylashgan. Markaziy Osiyo yoki MDH davlatlari banklari esa bu ro'yxatdan o'rin olmagan. MDHda eng katta iqtisodiyotga ega Rossiyaning eng yirik Sberbanki aktivlari atigi 488 milliard dollarga yaqin sanaladi.

Abror Zohidov