1912 йил 15 апрелда, Япония истилоси даврида Пхеняндан 12 километр узоқликдаги кичик Мангёндэ қишлоғида Ким Ир Сен исмли болакай дунёга келди. У қишлоқ ўқитувчиси (ўсимликшунос) ва протестант руҳонийсининг қизи оиласида туғилган. Унинг исми Ким Сонг-Жу бўлган. Ўша пайтда Япония босиб олган Кореяда христианлик норозилик мафкурасининг бир шакли сифатида қабул қилинган. Аммо бундан ташқари, Ким Ир Сеннинг расмий таржимаи ҳолларида отаси Ким Хёнг-Жик ва онаси Канг Банг-Сок япон босқинчилари ва инқилобчиларига қарши етакчи курашчилар қаторида бўлганлиги таъкидланган.

1920 йилда ёш Кимнинг оиласи Хитойнинг шимоли-шарқидаги Манжурияга кўчиб ўтди, у эса ўқишни хитой мактабида давом эттирди. Кўп ўтмай, 32 ёшида отаси вафот этди, 14 ёшли Ким эса иккита тўппонча ва қуйидаги насиҳатни мерос қилиб олди: “Инқилобчи ҳар доим уч хил ўлимга тайёр бўлиши керак: очлик, калтак ва совуқдан ўлишга”. Шимолий Кореяда бу насиҳатлар “чивон” ғояси деб аталади, бу сўзма-сўз “буюк режага эга бўлиш” деган маънони англатади. Ўрта мактабда ёш корейс хитойлик комсомол аъзолари томонидан ташкил этилган марксистик ёшлар гуруҳига қўшилди. Расмийлар бу яширин ташкилот ҳақида тезда хабар топдилар ва 17 ёшида Ким Сонг-Жу қамоққа ташланди. Олти ой ўтгач, ёш инқилобчи озод қилинди ва тез орада партизан бўлинмаси ва Хитой Коммунистик партиясига қўшилди (бу вақтга келиб, Корея Коммунистик партияси Коминтерн томонидан тарқатиб юборилган эди).

Кимнинг ўртоқлари унга янги номлар беришди. Аввалига Ҳан Бер (“Ягона юлдуз”), кейин бошқа номлар — Тонг Мён (“Шарқдан нур”) ва Ил Сунг (“Чиқаётган қуёш”). Расмий таржимаи ҳолига кўра, Ким Ир Сен дарҳол ёшларга “Капитал” асари ёрдамида марксизмни ўргата бошлади ва тезда мартаба зинапояларидан кўтарилди. 1934 йилда у фақат взвод командири бўлган бўлса, икки йилдан сўнг у дивизияга қўмондонлик қилди. Тўғри, ўша пайтда дивизия кўпинча бир неча юз кишидан иборат партизан бўлинмасини англатарди. Шунга қарамай, Кимнинг шуҳрати ошди. Японлар унинг боши учун ҳатто яхшигина нарх қўйишди. Бироқ, Кимнинг ҳақиқий шуҳрати 1937 йил ёзида Кореяга қилинган рейддан кейин ошиб кетди, ўшанда унинг қўмондонлигидаги кичик партизан отряди чегарани кесиб ўтиб, Кореянинг Почонбо шаҳрига ҳужум қилган эди. Партизанлар япон полициясини ўлдиришди, полиция бўлими ва маъмурият биносини ёқиб юборишди ва аҳоли орасида мамлакатнинг қайта туғилишига чақирувчи варақалар тарқатишди. Партизанларнинг фаолиятидан хавотирда бўлган япон қўмондонлиги Манжурияда партизанларни тозалашни бошлади.

1940 йил охирида Ким Ир Сен кичик бир отряд билан Манжуриядан совет Узоқ Шарқига кўчиб ўтди. 1942 йил ўрталарига келиб, Қизил Армияда капитан унвонини олганидан сўнг, у 88-ўқчи бригадасининг биринчи батальонига қўмондон этиб тайинланди. 1945 йил август ойида мамлакат совет қўшинлари томонидан озод қилингандан сўнг, Ким Пхенянга қайтиб келди. Ўша пайтда у 88-бригададаги энг юқори мартабали корейс офицери эди. 1945 йил октябр ойида Пхенян стадионида Қизил Армия шарафига митинг бўлиб ўтди, унда 25-армия қўмондони генерал-полковник Чистяков нутқ сўзлади. У Ким Ир Сенни тингловчиларга миллий қаҳрамон ва таниқли партизан қўмондони сифатида таништирди. Айтиш мумкинки, бу унинг ҳокимият тепасига кўтарилишига сабаб муҳим омил бўлган.

Бироқ, ҳаммаси бошланишидан олдин тугаши ҳам мумкин эди. 1946 йил 1 мартдаги митинг пайтида оломон орасидан Ким Ир Сенга граната отилди. Уни совет хавфсизлик ходими Яков Новиченко қутқариб қолди, у гранатага ўзини отиб, ярадор бўлди. Натижада Новиченко қўлини йўқотди. Кўп йиллар ўтгач, Шимолий Корея раҳбари уни топди ва 1984 йил июл ойида раҳбарнинг қутқарувчиси КХДР Меҳнат Қаҳрамони унвонига сазовор бўлди.

Ким умрининг охиригача Шимолий Кореяда энг юқори раҳбарлик лавозимларини эгаллади. Мамлакатнинг ўзи иккита оккупация зонасига - Совет ва Америка зонасига бўлинган эди. Иккала томон ҳам ўз режимини ярим оролдаги ягона қонуний ҳокимият деб эълон қилишди. Кореянинг шимолий ва жанубий қисмлари ўртасидаги уруш 1950 йил ёзида бошланди ва уч йилдан сўнг сулҳ тузиш билан якунланмагунча турли сценарийлар билан давом этди.

Ким Чен Ин ташқи ўйинчилари билан муносабатларда моҳир ва мослашувчан сиёсатчи эди. У СССР ва Хитой ўртасидаги муносабатлардаги қарама-қаршиликлардан моҳирона фойдаланиб, иккала томон билан ҳам алоқаларни сақлаб турди ва улар билан ҳамкорликдан фойда кўрди. У ҳатто сиёсий рақибларини ҳам қандай қилиб ўзига жалб қилишни биларди. Ҳатто Шимолий Кореянинг ашаддий душмани бўлган АҚШнинг собиқ президенти Жимми Картер уни қуйидагича таърифлаган:

“Президент Ким Ир Сен АҚШнинг энг машҳур илк президентлари: Жорж Вашингтон, Томас Жефферсон, Авраам Линколнни ўзида мужассам этган ажойиб шахс”.

Аслида, Ким на Жорж, на Томас, на Авраам эди. Марксизмдан фарқли ўлароқ, ёшлигидан марксист бўлган Ким Ир Сен бутунлай янгича давлат мафкурасини - чучхени ишлаб чиқди. КХДР Конституцияси бу ғояни шахс, инқилобий ғоялар ва халқ мустақиллигига асосланган дунёқараш сифатида белгилайди. Аммо чучхе даврида Шимолий Корея дунёсининг ҳақиқий маркази Ким Ир Сеннинг ўзи эди. 1972 йилда у Бош вазир лавозимидан воз кечди ва КХДР президенти бўлди. У бу лавозимни нафақат ҳаёти давомида, балки вафотидан кейин ҳам эгаллади. Республика Олий Халқ Ассамблеяси марҳум раҳбарни абадий президент деб эълон қилди ва Ким Ир Сеннинг туғилган куни “Қуёш куни” номи билан аталадиган, Шимолий Кореяда асосий миллий байрамга айланди. Ҳатто Корея тақвими ҳам унинг туғилган йилидан (1912 йил — чучхенинг 1-йили) бошланади. Демак, КХДРда ҳозир бор-йўғи 114-йил давом этмоқда.

Ким Ир Сеннинг КХДРдаги раҳбарлигини уч йирик даврга бўлиш мумкин. Булар урушдан кейинги тараққиёт, турғунлик ва иқтисодий чўкиш. 1960-йилларгача Шимолий Корея Жанубга қараганда ривожланган ва тўқроқ давлат эди, Жанубий Корея ҳарбий диктатура ҳукм сурарди. СССР, Хитой ва бошқа социалистик лагер давлатларининг ёрдами ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлди.

Аммо бу жараён узоқ давом этмади. 70-йиллардан бошлаб Жанубий Корея билан рақобат туфайли ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) қарийб 30% қисми армияга сарфлана бошлади. Бу оддий халқнинг турмуш даражасини пасайтириб юборди. Изоляция туфайли мамлакат дунёдаги илмий-техник инқилобдан орқада қолди. Заводлардаги ускуналар эскирди, янгиларини сотиб олишга эса маблағ етишмади. 90-йилларга келиб эса мамлакат ҳалокатли аҳволга келиб қолди. СССРнинг парчаланиши, социалистик блокнинг кунпаякун бўлиши КХДРга иқтисодий жиҳатдан ёмон таъсир этди. Ҳатто биринчи раҳбар вафотидан сал ўтиб, мамлакатда даҳшатли очарчилик бошланди. Мазкур очарчилик 1995 йилдан 1999 йилгача давом этди. Ўлганлар сони 220 000 дан 3,5 миллионгача деб тахмин қилинади (жами аҳолининг 15 фоизигача бўлган миқдор).

Ким Ир Сен 1994 йилда юрак хуружидан вафот этган. Шимолий Кореяда бугунги кунда президент лавозими мавжуд эмас — ҳозирги раҳбар Ким Чен Ин (унинг набираси) Давлат ишлари раиси лавозимида фаолият юритади.

Аброр Зоҳидов